Ағзадағы A витамині: ол не үшін қажет, қайда кездеседі және оның артық мөлшері неге қауіпті болуы мүмкін
Ретинол мен каротиноидтардың қызметі, тағам көздері, тапшылық, талдаулар, жүктілік және артық дозаның қаупі туралы нұсқаулық.
Ретинол мен каротиноидтардың қызметі, тағам көздері, тапшылық, талдаулар, жүктілік және артық дозаның қаупі туралы нұсқаулық.
A витамині әдетте екі нәрсемен байланыстырылады: сәбіз «көзге пайдалы» деп есептеледі, ал ретинол теріге арналған көптеген косметикалық құралдар мен қоспалардың құрамында болады. Бірақ осы тұрмыстық ассоциациялардың артында әлдеқайда күрделі физиология жатыр. A витамині торқабықтың жұмысына қатысады, тері мен шырышты қабықтардың құрылымын сақтауға көмектеседі, иммундық жүйеге, өсуге, репродукцияға және эмбриондық дамуға әсер етеді. Онсыз ағза шынымен қалыпты жұмыс істей алмайды.
Сонымен қатар A витамині «аз мөлшері пайдалы болса, көбірек мөлшері одан да пайдалы болуы керек» деген интуитивті логика жүрмейтін нутриенттердің жақсы мысалы.
Оның белсенді формалары майда ериді, ағзада жинала алады, ал преформаланған ретинолдың созылмалы артық мөлшері бауырды зақымдауы, сүйектерге әсер етуі, неврологиялық белгілер тудыруы және жүктілік кезінде ерекше қауіп төндіруі мүмкін.
Тағы бір шатасу көзі — «A витамині» атауының өзі. Бұл бір ғана зат емес. Ағза дайын A витаминін жануар текті тағамдардан ала алады немесе оны өсімдік каротиноидтарынан өндіре алады. Метаболизм тұрғысынан бұл екі жол бірдей емес, және олардың арасындағы айырмашылықты түсіну қалыпты тамақтану мен артық дозалану қаупін ажыратуға мүмкіндік береді.
«A витамині» деген жалпы атауға ретинол, ретиналь, ретиной қышқылы, ретинил эфирлері және бірқатар прекурсор қосылыстар кіреді. Практикалық тұрғыдан тағамдық көздерді екі үлкен топқа бөлу ыңғайлы.
Біріншісі — преформаланған, яғни дайын A витамині. Оған ретинол мен ретинил эфирлері жатады. Олар негізінен жануар текті өнімдерде кездеседі: бауырда, жұмыртқада, сүт өнімдерінде, кейбір балық түрлерінде және байытылған өнімдерде. Ағзаға оларды алдымен басқа заттан айналдырудың қажеті жоқ — бұл формалар биологиялық белсенді күйге жақын болады.
Екінші топ — провитамин A каротиноидтары. Олардың ең белгілісі — бета-каротин. Ол сәбізде, асқабақта, бататта, шпинатта, брокколиде, жапырақты көкөністерде, қызыл және сары тәтті бұрышта, өрікте, мангода және басқа көптеген жасыл, сары және қызғылт сары көкөністер мен жемістерде кездеседі. Ағза алынған бета-каротиннің бір бөлігін қажетіне қарай A витаминіне айналдыра алады.
Бұл айырмашылық принципті. Адам көп мөлшерде дайын ретинол тұтынса, ағза оны ең алдымен бауырда жинай алады. Артық мөлшер ұзақ уақыт сақталса, уыттылық қаупі артады. Тағамдық каротиноидтармен жағдай басқаша: олардың белсенді A витаминіне айналуы реттеледі, сондықтан сәбіз немесе асқабақ классикалық A гипервитаминозын іс жүзінде тудырмайды.
Сондықтан «бұл өнімде A витамині көп» деген сөйлем өздігінен көп ақпарат бермейді. Ең маңыздысы — оның қандай формада екені.
Қазіргі ұсынымдар A витаминіне қажеттілікті RAE микрограмымен — ретинол белсенділігінің эквивалентімен көрсетеді. Мұндай бірлік ретинол мен бета-каротиннің тең мөлшерлері бірдей биологиялық белсенділікке ие болмағандықтан қажет.
Ересек ер адам үшін ұсынылатын мөлшер шамамен тәулігіне 900 мкг RAE, ал ересек әйел үшін — 700 мкг RAE. Жүктілік кезінде көрсеткіш 770 мкг RAE-ге, ал емшекпен емізу кезінде тәулігіне 1300 мкг RAE-ге дейін артады.
Бұл сандар тағамнан және, егер қолданылса, қоспалардан түсетін жалпы мөлшерге қатысты. Олар ер адам күн сайын 900 мкг ретинол капсуласын, ал әйел 700 мкг капсуланы қабылдауы керек дегенді білдірмейді.
Әртүрлі рацион кезінде қажеттіліктің едәуір бөлігін қарапайым тағаммен толық жабуға болады. Оның үстіне жануар текті өнімдердің орташа мөлшерін көкөністермен, жасыл өнімдермен және жемістермен үйлестіру барлық қажеттілікті бір ғана концентрленген қоспамен жабуға тырысқаннан физиологиялық тұрғыдан орындырақ.
Ескі жапсырмаларда A витамині әлі де халықаралық бірліктермен — IU немесе ХБ түрінде көрсетілуі мүмкін. Ретинол үшін 1 IU шамамен 0,3 мкг RAE-ге сәйкес келеді, сондықтан 10 000 IU преформаланған ретинол шамамен 3000 мкг RAE болады. Бірақ бета-каротин үшін қайта есептеу коэффициенті басқа, сондықтан заттың формасын білмей, тек IU бойынша қоспаларды салыстыру дұрыс емес.
A витамині мен көру арасындағы байланыс нақты және жақсы зерттелген. A витаминінің туындысы — ретиналь — торқабықтағы таяқша жасушаларында орналасқан родопсин көру пигментінің құрамына кіреді. Бұл жасушалар әсіресе әлсіз жарықта маңызды және көздің қараңғылыққа бейімделуіне көмектеседі.
Сондықтан A витаминінің айқын тапшылығының алғашқы тән белгілерінің бірі — көмескі жарықтағы көрудің нашарлауы, яғни түнгі соқырлық немесе никталопия.
Егер тапшылық күшейсе, тек қараңғылыққа бейімделу ғана емес, көздің беткі тіндері де зардап шегеді. Конъюнктива мен қасаң қабықтың құрғауы, ксерофтальмия, Бито дақтары, көз бетінің зақымдануы, ал ауыр жағдайларда кератомаляция және қайтымсыз көру жоғалуы дамуы мүмкін.
Бірақ бұдан қосымша A витамині кез келген адамның «көруін жақсартады» деген танымал қорытынды шықпайды.
Егер A витаминінің қоры жеткілікті болса, қосымша ретинол миопияны, гиперметропияны немесе астигматизмді түзетпейді, көзілдірік пен контакт линзаларын алмастырмайды және торқабық ауруларын емдемейді. Қараңғыда көрудің нашарлауы да әрқашан тапшылықтан болмайды: мұндай шағым офтальмологиялық ауруларда, катарактада, торқабық патологиясында, диабетте және басқа жағдайларда кездесуі мүмкін.
Сондықтан A витамині көру үшін расымен қажет, бірақ дені сау адамның көру өткірлігін арттыратын құрал емес.
A витаминінің тағы бір маңызды қызметі эпителий тіндерімен байланысты. Ретиной қышқылы гендердің белсенділігін және жасушалардың дифференциациясын реттеуге қатысады, соның ішінде теріні және тыныс жолдарының, ішектің, несеп-жыныс жүйесінің және көз бетінің шырышты қабықтарын құрайтын жасушаларды.
Бұл тіндер жай ғана пассивті қабық емес. Олар ағзаның сыртқы ортамен алғашқы байланыс нүктелерінің бірі және қорғаныс жүйесінің бөлігі.
A витаминінің ауыр тапшылығы кезінде эпителийдің қалыпты құрылымы бұзылады: тіндер құрғауы, нашар жаңаруы және патологиялық кератинденуге ұшырауы мүмкін. Сонымен қатар иммундық функция да бұзылады, сондықтан айқын тапшылық тек көру проблемаларымен ғана емес, инфекцияларға бейімділіктің артуымен де байланысты.
Осыған сүйене отырып, A витаминін кейде «иммунитетті күшейтетін» құрал ретінде жарнамалайды. Бұл сенімді естіледі, бірақ физиологиялық тұрғыдан дәл емес. A витамині иммундық жүйенің қалыпты жұмысына қажет — ақуыз, мырыш немесе темір сияқты. Бірақ тапшылық болмаса, дозаны арттыру иммундық жүйені барған сайын «күшті» етпейді.
Нутриенттердің пайдасы шексіз өспейді — олардың жеткіліктілік аймағы бар.
Әртүрлі рацион A витаминін бірден бірнеше көзден алуға мүмкіндік береді және концентрленген препараттарға қажеттілікті азайтады.
Преформаланған A витамині негізінен бауырдан, жұмыртқадан, сүт өнімдерінен, балықтан және кейбір байытылған өнімдерден түседі. Провитамин A каротиноидтары сәбізде, асқабақта, бататта, шпинатта, жапырақты көкөністерде, брокколиде, тәтті бұрышта, өрікте, мангода және басқа ашық түсті өсімдік өнімдерінде болады.
Каротиноидтар майда еритін қосылыстар болғандықтан, тағам құрамындағы белгілі бір мөлшердегі май олардың сіңуіне көмектеседі. Бұл сәбізді міндетті түрде майға батыру керек дегенді білдірмейді. Өсімдік майы, жаңғақ, авокадо, жұмыртқа, ірімшік немесе басқа май көзі бар қалыпты толыққанды тағам жеткілікті.
Өнімді өңдеу де сіңуге әсер етеді. Кейбір көкөністерді ұсақтау және орташа термиялық өңдеу өсімдік жасушаларының құрылымын бұзып, каротиноидтарды ас қорытуға қолжетімдірек етеді. Сол себепті піскен сәбіз немесе баяу пісірілген асқабақ кей жағдайда тұтас шикі көкөніске қарағанда каротиноидтарды тиімдірек бере алады.
Сонымен қатар каротиноидтардың белсенді A витаминіне айналуы 100% тиімді емес. Оған ішектің жағдайы, рациондағы май мөлшері, генетикалық ерекшеліктер және A витаминінің бастапқы статусы әсер етеді. Сондықтан бір микрограмм бета-каротинді бір микрограмм ретинолға теңестіруге болмайды — RAE жүйесі дәл осы себеппен қолданылады.
Бауыр A витаминінің тағамдық көздері арасында ерекше орын алады. Ол жай ғана «витаминге бай» емес — онда дайын ретинолдың өте жоғары концентрациясы болуы мүмкін.
Бұл заңды: бауыр жануарларда да, адамда да A витаминінің негізгі қоры сақталатын мүше.
Сондықтан бауырды анда-санда қалыпты мөлшерде жеу және оны аптасына бірнеше рет үлкен порциямен «табиғи витамин кешені» ретінде тұтыну — мүлде екі бөлек жағдай.
Бауыр мультивитаминдермен, жеке A витаминімен, балық бауыры майымен немесе тері мен шашқа арналған қоспалармен қатар қолданылса, орынды мөлшерден асып кету оңай. Мұндайда адам әрбір көзді бөлек бағалауы мүмкін, ал ағза барлық ретинолды бірге алады.
A витамині үшін бұл әсіресе маңызды, өйткені ол жинала алады.
Әртүрлі тағам қолжетімді елдерде A витаминінің ауыр тапшылығы айқын ашығу және жануар текті тағам мен көкөніс қолжетімділігі шектеулі өңірлерге қарағанда әлдеқайда сирек кездеседі.
Ересектерде қауіп көбіне рационда сәбіздің болмауынан емес, майдың қорытылуы мен сіңуін бұзатын аурулардан артады.
Оларға целиакия, муковисцидоз, ұйқы безінің созылмалы аурулары, өт ағымының бұзылуы, созылмалы диарея және асқазан-ішек жолындағы кейбір операциялар жатады. Қауіп сондай-ақ бауырдың ауыр ауруларында және айқын ақуыз-энергетикалық жеткіліксіздікте артады.
Бұл екі фактормен түсіндіріледі. Біріншіден, A витамині майда ериді, сондықтан май сіңуі қатты бұзылса, оның сіңуі де төмендейді. Екіншіден, A витамині қорының едәуір бөлігі бауырда сақталады, сондықтан осы мүшенің ауыр зақымдануы ретинол алмасуына да әсер етуі мүмкін.
Тапшылықтың классикалық белгісі — әлсіз жарықта көрудің нашарлауы. Қор азайған сайын көздің құрғауы, ксерофтальмия, қасаң қабықтың зақымдануы, тері мен шырышты қабықтардың өзгерістері пайда болуы мүмкін. Балаларда ауыр тапшылық өсуге кедергі келтіріп, инфекцияларға бейімділікті арттыруы мүмкін.
Бірақ құрғақ тері, шаршау немесе жиі суық тию сияқты арнайы емес белгілер диагноз қоюға жеткіліксіз. Олар ондаған басқа жағдайларда кездеседі.
A витаминінің статусын зертханада бағалау үшін әдетте сарысулық ретинол өлшенеді. Бір қарағанда бәрі қарапайым көрінеді: төмен нәтиже — тапшылық, қалыпты нәтиже — қор жеткілікті.
Іс жүзінде метаболизм әлдеқайда күрделі.
Ағза қандағы ретинол концентрациясын бауырдағы қорды пайдалану арқылы қатаң реттейді. Сондықтан қордың азаюының ерте кезеңдерінде анализ әлі де қалыпты диапазонда болуы мүмкін. Сарысулық ретинол әдетте тапшылық айқынырақ болғанда ғана елеулі төмендейді.
Кері мәселе де бар. Инфекция немесе белсенді қабыну кезінде тасымалдаушы ақуыздардың өзгеруіне байланысты айналымдағы ретинол уақытша төмендеуі мүмкін, тіпті бауырдағы қор толық таусылмаған жағдайда да.
Сондықтан анализді жеке қарауға болмайды. Симптомдар, тамақтану, бауыр қызметі, асқазан-ішек аурулары, мальабсорбция және қазіргі қабыну процестері маңызды.
Сол себепті дұрыс тамақтанатын дені сау адамға «жай тексеріп қою үшін» A витаминін үнемі өлшеудің қажеті жоқ. Зерттеу нақты клиникалық себеппен тапшылық немесе уыттылық күдіктелгенде әлдеқайда пайдалы.
Негізгі токсикологиялық мәселе сәбізге немесе тағамдық бета-каротинге емес, преформаланған A витаминіне — ретинол мен ретинил эфирлеріне байланысты.
A витамині майда еритін және ағзада жиналатын болғандықтан, оның артық мөлшері көптеген суда еритін витаминдер сияқты оңай шығарылмайды.
Ересектер үшін преформаланған A витаминін ұзақ уақыт қабылдаудың жоғарғы рұқсат етілетін деңгейі тәулігіне 3000 мкг RAE, бұл шамамен 10 000 IU ретинолға тең.
Бұл санның мәнін дұрыс түсіну өте маңызды. Бұл ұсынылатын доза да, ұмтылатын мақсат та емес. Бұл ұзақ мерзімді тұтынудың жоғарғы шегі, одан жоғары деңгейде жағымсыз әсерлер қаупі артады.
Бір реттік өте үлкен доза жедел улануды тудыруы мүмкін. Мүмкін белгілер: қатты бас ауруы, жүрек айнуы, құсу, бас айналу, ұйқышылдық, ашушаңдық, координация бұзылысы және бассүйекішілік қысымның жоғарылауы.
Бірақ тәжірибеде ұзақ уақыт артық тұтынудан болатын созылмалы уыттылық та кем емес маңызды. Ол құрғақ әрі дөрекі тері, еріннің жарылуы, шаш түсуі, тырнақ өзгерістері, бас ауруы, әлсіздік, сүйек пен буын ауыруы, бауырдың ұлғаюы және бауыр көрсеткіштерінің өзгеруімен көрінуі мүмкін.
Ұзақ мерзімді артықтық сүйек тініндегі жағымсыз өзгерістермен және сыну қаупінің жоғарылауымен де байланысты.
Парадокс — артықтықтың кейбір белгілерін адам қосымша витамин ішуге себеп деп қабылдауы мүмкін. Құрғақ тері мен шаш түсуі әртүрлі тапшылық жағдайларында да, A витаминінің уыттылығында да кездеседі. Сондықтан ретинолды сыртқы белгілерге қарап таңдау — өте нашар стратегия.
Тағамдық бета-каротинмен жағдай басқа.
Ағза оның ретинолға айналуын реттейді, сондықтан каротиноидтарға бай тағамдарды өте көп мөлшерде тұтынудың өзі әдетте A витаминінің классикалық уыттылығын тудырмайды.
Каротиноидтар өте көп түскенде тері сарғыш-қызғылт сары түске боялуы мүмкін. Бұл жағдай каротинемия немесе каротинодермия деп аталады. Түс әсіресе алақан мен табанда байқалады.
Сарғаюдан айырмашылығы, көздің ақ қабығы әдетте сарғаймайды. Жағдайдың өзі көбіне зиянсыз және рациондағы каротиноидтар азайғаннан кейін біртіндеп жоғалады.
Бірақ маңызды ерекшелік бар: тағам мен концентрленген қоспа — бір нәрсе емес.
Ірі клиникалық зерттеулер темекі шегетіндерде, бұрын темекі шеккендерде және асбест әсеріне ұшыраған адамдарда жоғары дозалы бета-каротин қоспалары өкпе обыры қаупінің жоғарылауымен байланысты болғанын көрсетті.
Бұл сәбізден, асқабақтан немесе жапырақты көкөністерден бас тартуға себеп емес. Мәселе тек жоғары дозалы бета-каротин қоспаларында.
Сондықтан «бета-каротин қауіпсіз, демек оны кез келген мөлшерде қабылдауға болады» деген пікір де дұрыс емес.
A витамині эмбриондық даму, мүшелердің қалыптасуы және ұрықтың қалыпты өсуі үшін қажет. Сондықтан жүктілік кезінде тапшылық та қажетсіз.
Сонымен бірге преформаланған A витаминінің жоғары дозалары тератогенді әсерге ие — яғни эмбрион дамуын бұзып, туа біткен ақаулар қаупін арттыруы мүмкін.
Жүкті әйел үшін ұсынылатын мөлшер шамамен тәулігіне 770 мкг RAE. Преформаланған A витаминінің жоғарғы рұқсат етілетін деңгейі тәулігіне 3000 мкг RAE болып қалады.
Бұл сандар жүктілік кезінде жоғарғы шекке жақындау керек дегенді білдірмейді. Керісінше, осы кезеңде қажетсіз жоғары дозалы ретинол қоспаларынан аулақ болып, бір уақытта қолданылатын бірнеше өнімнің құрамын мұқият тексеру керек.
Қарапайым көкөністер мен жемістерден алынатын бета-каротин дәл сондай тератогендік қауіпке ие емес. Сондықтан сәбізді, асқабақты немесе шпинатты концентрленген ретинол капсуласымен бір қатарға қоюға болмайды.
Бауырға ерекше назар қажет. Дайын A витаминінің өте жоғары концентрациясына байланысты жүктілік кезінде оны тұрақты «табиғи витамин терапиясына» айналдыру дұрыс емес. Әсіресе A витамині бар пренаталдық кешен қолданылып жүрсе.
A витаминіне туыстас қосылыстар дерматологияда кең қолданылады. Ең белгілі мысал — ауыр акнені емдеуге арналған жүйелік изотретиноин.
Бірақ изотретиноин — «өте күшті A витамині» емес. Бұл елеулі қарсы көрсетілімдері және бақылау талаптары бар толыққанды дәрілік препарат.
Негізгі қауіп — айқын тератогендік әсер. Жүйелік изотретиноин қабылдау кезінде жүктілікке жол беруге болмайды, сондықтан жүкті болу мүмкіндігі бар адамдарда ем жүктіліктің алдын алудың қатаң шараларын және тестілеуді талап етеді.
Ем кезінде бауыр қызметі мен липидтік профиль де бақылануы мүмкін.
Изотретиноин қабылдап жүрген кезде A витаминін өз бетінше қосуға болмайды. Мұндай комбинация ретиноидтық уыттылықты арттыруы мүмкін. Сол сияқты дәрігерге құрамында ретинол бар мультивитаминдер мен «теріге арналған» барлық қоспалар туралы хабарлау қажет.
Тағы бір маңызды өзара әрекеттесу бар: жүйелік изотретиноинды тетрациклин тобының антибиотиктерімен әдетте бірге қолданбайды, себебі бассүйекішілік гипертензия қаупі артады.
Осының бәрі ретиноидтық терапияның кәдімгі тағамдық қоспалар логикасынан қаншалықты алыс екенін көрсетеді.
Жергілікті ретиноидтар мен косметикалық ретинолдың жүйелік биожетімділігі ауыз арқылы қабылданатын препараттарға қарағанда әлдеқайда төмен. Соған қарамастан жүктілік кезінде оларға да сақтықпен қарайды.
Кәсіби ұсынымдар тері арқылы өте аз мөлшер ғана сіңетініне қарамастан, жүктілік кезінде жергілікті ретиноидтардан бас тартуды әдетте ұсынады.
Жүктілікті жоспарлаған кезде емдік және косметикалық өнімдер құрамынан ретинол, ретиналь, третиноин, адапален, тазаротен және басқа ретиноидтарды тексеріп, қажет болса баламаларды дәрігермен талқылаған дұрыс.
Баланың A витаминіне қажеттілігі ересек адамға қарағанда әлдеқайда төмен және жас ұлғайған сайын біртіндеп артады.
Сондықтан ересектерге арналған концентрленген қоспа баланың қолына түссе, нақты қауіп төндіреді. Бірнеше капсуланың өзі баланың физиологиялық қажеттілігінен бірнеше есе асып кетуі мүмкін.
Егер бала кездейсоқ белгісіз немесе көп мөлшерде концентрленген A витаминін жұтып қойса, белгілерді күтпей-ақ бірден токсикологиялық немесе жедел медициналық қызметке хабарласқан дұрыс.
Мұндай өнімдерді дәрі-дәрмек сияқты қолжетімсіз жерде сақтау қажет.
Қажетсіз жоғары тұтынудың көпшілігі саналы түрде үлкен дозаны қабылдауға ұқсамайды.
Көбіне адам бір уақытта мультивитамин, тері мен шашқа арналған кешен, балық бауыры майы және жеке қоспа пайдаланады, анда-санда бауыр жейді, кейін ретиноидпен емдеуді бастайды.
Әрбір өнім жеке қарағанда қалыпты көрінуі мүмкін.
Бірақ метаболизм өнімдердің атауы әртүрлі екенін «білмейді». Ағза үшін тек белсенді ретиноидтардың жалпы мөлшері маңызды.
Сондықтан A витаминін бағалағанда «осы капсулада қанша бар?» деген сұрақ қана емес, тағамнан, қоспалардан және дәрілерден түсетін жалпы мөлшерді қарау маңызды.
Дені сау адамдардың көпшілігі үшін ақылға қонымды стратегия өте қарапайым.
Негізгі база — қарапайым тағам: жасыл және ашық түсті көкөністер, жұмыртқа, сүт өнімдері, балық және әртүрлі рационның басқа бөліктері. Бауыр рационның бір бөлігі бола алады, бірақ күнделікті ретинол концентратына айналмауы керек.
Егер қоспа қолданылса, жапсырмадағы Vitamin A деген сөзге ғана емес, формаға да қарау маңызды: retinol, retinyl palmitate, retinyl acetate немесе beta-carotene. Дозаны бағалағанда мкг RAE-ге назар аударып, преформаланған A витаминінің жоғарғы шегі күнделікті мақсат емес екенін есте ұстаған дұрыс.
Көмескі жарықта көру нашарласа, ретинолды өз бетіңізше қабылдауды бастауға болмайды. Бұл белгі расында тапшылықта болуы мүмкін, бірақ офтальмологиялық тексеруді қажет ететін басқа да көптеген себептер бар.
Құрғақ тері, шаш түсуі және жиі инфекциялар да витамин тапшылығын өз бетінше анықтауға тым арнайы емес.
Жүктілік кезінде, жүйелік немесе жергілікті ретиноидтар қолданғанда, бауыр ауруларында және майдың сіңуі бұзылған жағдайларда ерекше сақтық қажет.
Темекі шегетіндерге және бұрын темекі шеккендерге жоғары дозалы бета-каротин қоспаларын өз бетінше қолданбаған дұрыс.
Соңында, барлық концентрленген A витамині препараттарын балалардан алыс сақтау қажет.
Преформаланған A витаминінің үлкен кездейсоқ дозасы, әсіресе балада, байыппен қарауды талап етеді.
Ықтимал артық дозадан кейін қатты немесе қайталама құсу, қатты бас ауруы, ұйқышылдық, сананың шатасуы, координация бұзылысы, кенет көру бұзылыстары немесе жалпы жағдайдың күрт нашарлауы шұғыл медициналық көмекке жүгінуге себеп болады.
Витаминді басқа өніммен немесе қоспамен «бейтараптандыруға» тырыспау керек. Мұндай жағдайда токсикологиялық бағалау маңызды.
A витамині — қалыпты көру, эпителий тіндерінің жаңаруы, иммундық жүйе жұмысы, өсу және репродукция үшін қажет алмастырылмайтын нутриент. Бірақ оның физиологиясы «қажетті» және «кез келген дозада қауіпсіз» деген ұғымдарды шатастыруға болмайтынын жақсы көрсетеді.
Өсімдік каротиноидтары мен преформаланған ретинол — бір нәрсе емес. Сәбіз бен асқабақ ағзаға A витаминін реттелетін түрде өндіруге қажетті шикізат береді. Ал бауыр, ретинол капсулалары және ретинил эфирлері бірден дайын форманы береді, ол артық түскенде жинала алады.
Сондықтан тамақтанудың мақсаты A витаминін мүмкіндігінше көп алу емес, оның жеткілікті мөлшерін созылмалы артықтықсыз қамтамасыз ету.
Көпшілік адамдар үшін бұл мақсат жоғары дозалы қоспалармен емес, әртүрлі рационмен және тағамнан, витаминдік кешендерден және дәрілік препараттардан түсетін ретинолдың жалпы мөлшерін ескерумен орындалады.
Материал білім беру мақсатында ұсынылған және дәрігер, офтальмолог, дерматолог немесе акушер-гинеколог консультациясын, диагностиканы немесе жеке тағайындалған емді алмастырмайды.