# TMAO: микробтық TMA, бауыр FMO3, бүйрек клиренсі және жүрек-қантамыр деректері

- Canonical: https://nutrifit.health/kk/knowledge/tmao-trimethylamine-n-oxide-gut-microbiota-fmo3
- Language: kk
- Published: 2026-10-09T04:11:05.412Z
- Updated: 2026-10-09T04:43:59.854Z
- Author: NutriFit редакциясы

> Холин мен карнитиннен CutC/CutD, CntA/B және FMO3 арқылы TMAO шығарылуына дейінгі толық жол; механизм модельдері, адамдағы тағамдық зерттеулер, бақылау байланыстары, балық пен СБА.

Қан плазмасындағы триметиламин-N-оксидінің (TMAO) өлшенген концентрациясы бір-бірімен шатастыру оңай бірнеше процесті біріктіреді. Кейбір тағамдық заттарды алдымен ішек бактериялары триметиламинге (TMA) айналдырады, бауырдағы FMO3 TMA-ны тотықтырады, ал бүйрек түзілген TMAO-ны шығарады. Балық дайын TMAO әкеліп, микробтық кезеңді айналып өтуі мүмкін. Сондықтан талдаудың жоғары нәтижесі қай буын өзгергенін өздігінен көрсетпейді, TMAO жүрек-қантамыр ауруын өзі туғызды дегенді тіпті дәлелдемейді. Бүйрек қызметі төмендеген пациенттің жағдайы ерекше көрсетеді: метаболит түзілуі бұрынғыдай қалуы мүмкін, ал шығарылуы баяулағандықтан концентрациясы өседі.

Бұл мақалада CutC/CutD және карнитин жолдарының химиясы, FMO3 циклі, клиренс, жасушалық механизмдер, бақылау когорттарының деректері және тағамдық әрі дәрілік араласулардың шектері ретімен қарастырылады. Бұл — бастапқы библиографияға арналған баяндау шолуы; даулы тұжырымдар 2026 жылғы 9 қазанда нысаналы түрде тексерілді. Толық жүйелі іздеу де, сенімділікті ресми бағалау да жүргізілген жоқ. Бір метаболит санынан гөрі популяция, TMAO көзі, бүйрек қызметі және алдын ала белгіленген клиникалық нәтиже маңызды.

## Тағамнан микробтық TMA-ға дейін

Холин — фосфатидилхолин мен сфингомиелиннің қажетті құрамдасы, ацетилхолин мен бетаиннің алғышарты. Жұмыртқа, ет, бауыр, бұршақ тұқымдастар және басқа азықтар оны әртүрлі түрде береді. Фосфатидилхолин ұйқыбез бен ішектің бірнеше жолымен қорытылады; холиннің бір бөлігі аш ішекте сіңеді, ал бір бөлігі дисталдық ішектегі микробтарға қолжетімді. Әр тамақтан кейін тұрақты 30–40% соқыр ішекке жетеді деуге болмайды: үлесі тағам құрамына, дозаға, сіңуге және транзитке тәуелді. Бетаин жарма мен қызылша сияқты азықтардан, сондай-ақ ағза тіндерінде холиннің тотығуынан алынады. Ол бетаин-гомоцистеинметилтрансфераза (BHMT) арқылы гомоцистеинді қайта метилдеуге қажет; кей микроб оның триметил тобын қолдана алады. Демек, «TMA алғышарты» деген «тағамдық токсин» деген сөз емес.

L-карнитин ұзын тізбекті ацил топтарын карнитин тасымалы арқылы митохондрия матриксіне жеткізеді; ол еттен алынады және ағзада синтезделеді. Сіңу мен бүйректе қайта сіңіруге, басқалармен қатар, OCTN2/SLC22A5 қатысады. Үлкен бір реттік дозада фракциялық сіңу төмендеп, микробтарға көбірек субстрат қалуы мүмкін, бірақ «2 г» шегі мен «15–20%-дан төмен» биожетімділікті өлшеу хаттамасынсыз әр адамға телуге болмайды. Карнитинді қайталап қабылдау қауымдастықтың TMA өндіру қабілетін де өзгертеді. Адамдардағы тағамдық тәжірибелерде үйреншікті рационы әртүрлі адамдардың жауабы да әрқилы болды, бірақ «вегетариан» санаты өздігінен адамның TMAO көрсеткішін болжамайды.

**CutC** — анаэроб бактериялардың холин-TMA-лиазасы; **CutD** оны белсендіреді. CutD радикалдық S-аденозилметионин ферменттер тобына жатады, 5′-дезоксиаденозил радикалын түзу үшін [4Fe–4S] кластері мен SAM қолданады. Бұл CutC ішінде тұрақты глицил радикалын түзеді; одан кейін каталитикалық Cys-тегі тиил радикал холиннің айналуына қатысады. Жалпы реакцияда холин **TMA мен ацетальдегидке** ыдырайды. Радикал химиясына тиісті анаэроб орта керек; оттегі ферментті белсенділіктен айыруы мүмкін, сондықтан геномда геннің болуы ішекте өлшенген TMA түзілу жылдамдығына тең емес. Gly мен Cys-тің нақты нөмірленуі ақуыздың тізбегі мен құрылымына тәуелді; бір CutC моделіндегі орындарды тексермей барлық микроб ортологтарына көшіруге болмайды.

*cutC/cutD* гендерін алып жүретін бактериялар бірнеше тармақта кездеседі. Туыс атауы нақты штаммда жұмыс істейтін оперон барын кепілдемейді, ал салыстырмалы мөлшері метаболит ағынын өлшемейді. Себепті қорытынды үшін метагеномика не ген экспрессиясы, таңбаланған субстраттан кейінгі TMA өлшемі және фермент жолына араласу пайдалы. Антибиотик кей тәжірибеде өнімділікті азайтады, бірақ басқа көптеген микроб процестерін де өзгертеді; сондықтан мұндай тәжірибе CutC-тің жалғыз рөлін дәлелдемейді.

Карнитин басқа жолдармен де TMA түзе алады. Оттегіге тәуелді **CntA/CntB** жүйесінде Rieske типті [2Fe–2S] орталығы және бір ядролы темірі бар оксигеназа, әрі электрон беретін серіктес редуктаза болады; бұл жол кей бактерияларда O₂ бар кезде зерттелген. Анаэробырақ ортада карнитин алдымен γ-бутиробетаинге айналып, кейін басқа қауымдастықтар оны TMA-ға түрлендіруі мүмкін. Бір жасушада бұл жолдардың бір мезгілде жұмыс істеуі міндетті емес. Ингибитор әзірлегенде химиялық алғышартты білу маңызды: CutC-ті тежеу карнитиннен, бетаиннен немесе балықтағы дайын TMAO-дан келетін TMA-ны жоюға кепіл емес.

[![Холин, карнитин және бетаин микробтық TMA мен бауырдағы FMO3 арқылы TMAO-ға айналып, бүйрекпен шығарылады; балық дайын TMAO-ны тікелей бере алады.](https://api.nutrifit.health/api/v2/public/knowledge/files/images/nutrifit-scientific-20261009-tmao-trimethylamine-n-oxide-gut-microbiota-fmo3-tmao-pathways-dd1c049b1b93.png)](https://api.nutrifit.health/api/v2/public/knowledge/files/images/nutrifit-scientific-20261009-tmao-trimethylamine-n-oxide-gut-microbiota-fmo3-tmao-pathways-dd1c049b1b93.png)

### Әртүрлі субстрат — әртүрлі жауап

Фосфатидилхолин ішекте субстраттың пайда болатын орны мен жылдамдығы бойынша бос холинмен тең емес. Мембраналық фосфолипид гидролизденуі керек, ал босап шыққан холин ағзаға сіңу мен микроб метаболизмі арасында бәсекеге түседі. Тағамдық холиннің бір бөлігі ағза тіндеріне қосылып, бетаин жолына қатысады; өлшенген TMAO оның таралуының тек бір тармағын көрсетеді. Тамақтан кейін TMAO өспесе, бұл холин сіңбеді дегенді дәлелдемейді. Керісінше, TMAO өсуі мембраналар мен бауырға холин жеткілікті болды деген емес. Холин тапшылығының физиологиясы мен қауіпсіздігі [холин туралы мақалада](/kk/knowledge/choline-liver-neurotransmitter-safety) толығырақ берілген.

Карнитин жолы да тармақталған. Ағза жасушалары ацил топтарын CPT1, карнитин-ацилкарнитин транслоказасы және CPT2 арқылы тасымалдауға L-карнитин пайдаланады; бактерияларға тек өздері қол жеткізе алатын бөлігі өтеді. γ-Бутиробетаин эндогендік карнитин синтезінің аралық заты да, микроб метаболиті де бола алады, сондықтан таңбаланған субстратсыз оның өсуі көзін дәлелдемейді. CntA/CntB реакцияларында оттегі мен электрон доноры маңызды, ал анаэроб тіршілік CutC-ке қолайлы. Ішек бойындағы оттегі градиентінің ауысуы желінген қоректік заттар өзгермесе де жолдардың салыстырмалы үлесін өзгертеді. Бактерия түрі, ген, субстрат қолжетімділігі және ферменттің ағымдағы экспрессиясы — түсіндірудің төрт бөлек деңгейі.

### Көрсеткішті бактерия таксонына ғана тіреуге болмайды

Микробтық TMA түзілуі — қауымдастықтың функционалдық қасиеті, туыстың тұрақты сипаты емес. Жақын туыстас штамдар оперондары, реттелуі және субстратқа қолжетімділігі бойынша ерекшеленеді. Дисталдық ішекте кей микроорганизмдер тағамдық қосылыстардан холин босатса, басқалары холинді ыдыратады, ал үшіншілері аралық заттарды тұтынады. Түрлер арасындағы осы алмасу TMA ағынын транзит ұзақтығы мен тағам құрамына сезімтал етеді. Метагеномдық *cutC* сигналы ықтимал қабілетті көрсетеді; транскриптомдық сигнал геннің белсенділігін білдіреді; ішек қуысындағы TMA концентрациясы мен таңбаланған холиннен кейін пайда болуы жиынтық нәтижені көрсетеді. Бұл деңгейлер бірінің орнына бірін қолданылмайды. Сондықтан бастапқы мәтіндегі «негізгі зиянды туыстар» тізімі бір дақыл не коммерциялық нәжіс тесті бойынша пробиотик таңдауға жарамайды.

Метилотроф археялар метан түзу кезінде TMA сияқты метилденген аминдерді пайдалана алады. Биохимиялық сипаттамада олардың метилтрансферазалары метил топтарын корриноид тасымалдаушыларға береді; кейінгі реакциялар тотықсыздандырғыш эквиваленттер мен метан түзілуіне байланысты. Бүкіл процесті бір MttB ферментінің «TMA + 3H₂ → 3CH₄ + NH₃» реакциясы ретінде жазу жеке ферменттік қадам мен қауымдастықтың жалпы метаболизмін араластырады. Архея зертханада TMA тұтынса да, тірі адам ішегінде тұрақты орнығуы, субстратқа бәсекесі, қауіпсіздігі және клиникалық нәтижені өзгертуі дәлелденуі қажет. Бастапқы библиографияда мұндай дәлел жоқ.

### Радикалды CutC пен оттегіге тәуелді CntA — бір фермент емес

CutC жалпы реакциясын **холин → TMA + ацетальдегид** деп жазуға болады. Ол оттегіні қажет етпейді және триметиламмоний тобының атомдарын TMA құрамында сақтайды; холиннің екі көміртекті қалдығы ацетальдегидке айналады. CutD белсенді радикалды CutC күйін түзгенде SAM жұмсайды, бірақ холиннің өзін тасымалдамайды. CutC бойынша құрылымдық зерттеу субстрат байланысқанда конформация өзгеретінін көрсетті; бұл қалтаның ерекшелігін түсінуге көмектеседі. Алайда суретте берілген ингибитор адамның тоқ ішегінде тұрақты әрі қауіпсіз болатынын дәлелдемейді. [4Fe–4S] кластерінің тотықсызданған күйі, анаэробтық және алдын ала белсенген ферменттің болуы ерекше маңызды. Сондықтан тазартылған ақуыздағы IC₅₀ күрделі микроб қауымдастығында TMA түзілуін бөгейтін концентрацияға тең емес.

CntA/CntB үшін жуық стехиометриялық баланс: **L-карнитин + NADH + H⁺ + O₂ → TMA + малон жартылай альдегиді + NAD⁺ + H₂O**. CntB электрондарды береді, ал CntA оттегіге тәуелді ыдыратуды атқарады; реакция оттегі қолжетімділігіне байланысты. Оттегісіз нишаларда γ-бутиробетаин жолына басқа қатысушылар мен кезеңдер қажет. Екі жол да TMA түзеді, бірақ кофакторлары мен экожүйесі әртүрлі. Сол себепті бір холин-лиазаны химиялық тежеу триметиламиннің барлық көзін жоймайды. Бетаин жолдары контекстке одан әрі тәуелді: тағамда бетаин болуы оның метил топтарының қандай үлесі TMA-ға өткенін, ал қайсысын ағза біркөміртекті алмасуда қолданғанын анықтамайды.

## Бауырдағы FMO3 және оның өзгерісінің екінші жағы

TMA — өзіне тән иісі бар үшіншілік амин. Сіңген соң ол қақпа венасы арқылы бауырға жетеді; физиологиялық pH-та зарядсыз және протондалған формалары тепе-теңдікте болады, сондықтан TMA-ны толық бейтарап «липофильді газ» деп сипаттау қате. Адам бауырындағы басым флавинді монооксигеназа **FMO3** TMA-ны N-тотықтырады:

**TMA + NADPH + H⁺ + O₂ → TMAO + NADP⁺ + H₂O.**

FMO3 — микросомалық флавопротеин. Байланысқан FAD NADPH-тен электрон қабылдап, O₂-мен әрекеттесіп C4a-гидропероксифлавин аралық қосылысын түзеді; одан кейін оттегі атомы TMA азотына беріледі. Бастапқы мәтіндегі FAD FMO3-пен *ковалентті* байланысқан деген пікір механизмге қажет емес және бұл монооксигеназалардың ортақ қасиеті емес. Түзілген TMAO полярлы; оның N–O байланысын N⁺–O⁻ деп көрсетуге болады. Фермент өзге субстраттарды да тотықтырады, сондықтан FMO3 өзгерісі TMA жолынан бөлек әсер беруі мүмкін.

FMO3 экспрессиясы даму кезеңіне, гормондық күйге, ядролық рецепторларға және түр айырмашылықтарына тәуелді. Өт қышқылдары сигналдары өзгергенде FXR оны реттей алады; тышқандардағы айқын жыныстық диморфизмді барлық ерлер мен әйелдерге арналған тұрақты белсенділік коэффициентіне тікелей айналдыруға болмайды. FMO3 тежелген тәжірибелер липид пен глюкоза алмасуының өзгергенін көрсетті, бірақ бұл әсердің бәрі TMAO азаюынан болды деген сөз емес. FMO3-тің генетикалық нұсқалары TMA тотығуын өзгертуі мүмкін. Функция қатты төмендегенде триметиламинурия дамиды: тотықпаған TMA артығы зәрмен, тыныспен және термен бөлініп, өзіне тән иіс тудырады. Бұл — «тамырлық қауіп төмен» деген емес, бөлек клиникалық мәселе, өйткені FMO3 бір аналиттен кең функция атқарады.

TMA/TMAO қатынасы кейде стандартталған жүктемеден кейін, бүйрек қызметін ескеріп, триметиламинурияны тексеруге пайдаланылады. Ол FMO3-тің әмбебап үй индексі емес: екі концентрацияға да микробтық түзілу, тамақтан кейінгі уақыт, сынама матрицасы және шығарылу әсер етеді. TMA-ның жедел жоғары экспозициясында фермент ағыны күнделікті экспозициядан өзгеше болуы мүмкін; «барлық сау адамда 95–98% тотығады» деген диагностикалық тұрақты шама жарамсыз.

### Генетикалық және тағамдық шеткі жағдай: триметиламинурия

FMO3 белсенділігі төмендегенде TMA-ның бір бөлігі толық N-тотығудан өтпей, бөлінділерге иіс береді. Біріншілік триметиламинурия ген нұсқаларымен байланысты, бірақ фенотип ферменттің қалдық белсенділігіне, алғышарттардың түсуіне, гормондық күйге және басқа ауруларға тәуелді. Сондықтан «FMO3 нұсқасы» әрдайым тұрақты симптом дегенді білдірмейді, ал өткір иіс мутацияны міндетті түрде дәлелдемейді. Диагноз үшін бақыланатын жағдайда TMA/TMAO талдауы және маман түсіндірмесі маңызды; иісті кетіру үшін холинді тапшылық деңгейіне дейін шектеу қауіпті. Бұл бағалау плазмадағы TMAO бойынша инфаркт болжамдаудан бөлек.

TMAO-ны барлық экспозицияда FMO3 жұмысының сызықтық көрсеткіші деп санауға болмайды. Балықтағы дайын TMAO FMO3-ті айналып өтеді. Созылмалы бүйрек ауруында (СБА) фермент реакциясынан кейін TMAO іркіледі. Сіңу бұзылса немесе антибиотик жуырда қолданылса, бауырға аз TMA жетуі мүмкін. Сондықтан жүктеме көрсетілмеген жоғары TMA/TMAO, төмен TMAO немесе олардың қатынасы бір фермент туралы қарама-қарсы әсер қалдыруы мүмкін. Тышқандағы FMO3 тәжірибесін одан бетер сақтықпен түсіндіру керек: жыныс гормондары экспрессияны адамдағыдан өзгеше өзгертеді, ал нокаут нәтижесі FMO3-тің өзге субстраттарын көрсетуі ықтимал.

## Өлшенген концентрацияны бүйрек анықтайды

TMAO салыстырмалы түрде шағын әрі суда жақсы ериді, сондықтан бүйрекпен шығарылуы плазмадағы деңгейіне қатты ықпал етеді. Сүзілу — маңызды жол. Бастапқы мақала OCT2/MATE әрдайым айқын секреция мен 120–160 мл/мин клиренс береді деп мәлімдеген; жануар және адам модельдеріндегі бастапқы зерттеулер нәтижелері бірдей емес, оның ішінде сүзілу басым шығарылу және адамда OCT2 үлесі аз екені көрсетілген деректер бар. *In vitro* TMAO-мен әрекеттесетін тасымалдаушы адамның жалпы клиренсін міндетті түрде анықтай бермейді. Диуретиктер мен басқа дәрілердің ықпалы да нақты популяцияда бағалануы керек. Демек, әмбебап «4–6 сағаттық» жартылай шығарылу кезеңі немесе одан кейін TMAO міндетті түрде «қарқынды өсетін» eGFR шегі жоқ.

СБА кезінде TMAO жиі жоғарылайды: ШСЖ төмендеуі шығарылуды қиындатады, ал тамақтану, микробиота және ем түзілуін қосымша өзгертуі мүмкін. Сондықтан **кері себептілік** ықтимал: бүйрек қызметінің нашарлауы TMAO-ны да, жүрек-қантамыр қаупін де арттырады. eGFR бойынша статистикалық түзету мәселенің бір бөлігін азайтады, бірақ клиренсті, ауру ұзақтығын және басқа факторларды өлшеудің орнын баспайды. TMAO-ны жиналатын уремиялық метаболит деп атауға болады, алайда «уремиялық токсин» атауы клиникада қолжетімді экспозицияда зиян келтіретінін жеке дәлелдеуді қажет етеді. Диализдегі пациенттерде концентрация шығару тәртібі мен процедуралар арасындағы уақытқа да тәуелді; бастапқы мәтіндегі гемосорбция «бір сеанста 65–80% шығарады» деген уәдеге көрсетілген бастапқы әдебиетте тірек жоқ.

Бүйрек тағамға жауапты түсіндіруге де әсер етеді. Бірдей астан кейін екі адамда концентрация қисығы TMA түзілуімен қатар TMAO шығарылу жылдамдығына байланысты өзгеше болады. Жуырдағы балық тұтыну, карнитин қоспасы, бүйрек ауруы мен сынама алу уақытын тіркемей жасалған бір реттік өлшем әртүрлі себепті бір нәтижеге біріктіреді. Ғылыми тәжірибеде жоғары TMAO-ны «дисбиоз» деудің орнына кинетиканы, бастапқы мәндерді, бүйрек көрсеткіштерін және тұрақты изотоппен таңбаланған субстратты өлшеу дұрыс.

## Тамырлық және метаболизмдік механизмдер: не тексерілді

Жасуша және жануар жүйелерінде TMAO бірнеше фенотиппен байланыстырылды. Чжу мен әріптестері TMAO жоғарылауы жасуша ішіндегі Ca²⁺ өзгерісі арқылы тромбоциттердің тітіркендіргіштерге жауабын күшейтіп, тәжірибелік жүйеде тромбозды жеделдеткенін хабарлады. Бұл TMAO аспирин не клопидогрелге төзімділікті анықтайды немесе антиагрегант дозасын таңдауға көмектеседі дегенді білдірмейді. Басқа модельдерде холестериннің кері тасымалы, өт қышқылдарының пулы, CYP7A1 және көбікті макрофагтардың түзілуі өзгерген. Тышқандарда өт қышқылдарының құрамы мен генетикалық бейімділік нәтижеге елеулі әсер етеді; дақылдағы CD36 немесе SR-A1 экспрессиясы адамдағы клиникалық мәнді атеросклерозға тең емес.

Эндотелий зерттеулерінде MAPK, NF-κB, адгезия молекулалары, тотығу стрессі және NLRP3 өзгерістері сипатталған. Кей тәжірибелер TMAO-ны PERK және эндоплазмалық тордың стресс жауабымен байланыстырған. Олардың концентрациясын, әсер ету ұзақтығын және орта құрамын адамдағы бос метаболит деңгейімен салыстыру керек. Бір жасуша моделіндегі «TMAO NLRP3-ті белсендіреді» деген нәтиже міндетті тікелей рецепторды немесе ішектен инфарктке дейінгі бірыңғай себептік тізбекті білдірмейді. Бірыңғай бұлшықет жасушалары мен тышқан модельдерінде кальцификация және қолқа қатаюы зерттелді. Бұл нәтижелер тексеруге болатын механизмдерді көрсетеді, бірақ адамдарда TMAO азайту клиникалық оқиғаларды азайтатынын көрсеткен араласудың орнын баспайды.

Холинмен қоректендірілген немесе TMAO берілген тышқандарда миокард гипертрофиясы мен фиброзы, ал бүйрек модельдерінде PERK/CHOP және TGF-β/Smad секілді стресс пен профиброздық сигналдар сипатталған. Бұл өлшенген кез келген TMAO концентрациясының тікелей «нефроуыттылығын» дәлелдемейді: кей зерттеулерде адамдағыдан өзгеше клиренсі бар модельдер мен дозалар қолданылады. Сол сияқты анемия, FGF23–Klotho, гематоэнцефалдық бөгет өткізгіштігі не аневризма туралы гипотезаларды тиісті зерттеулерсіз қалыптасқан клиникалық механизм деп беруге болмайды. 2-типті диабет пен инсулинге төзімділікте FMO3 ферментінің, тамақтанудың және TMAO-ның өзіндік әсерлерін ажырату керек. Теріс немесе бейтарап тәжірибелік нәтижелер де маңызды: биологиялық әсер контекстке тәуелді және әрдайым зиянды болмауы мүмкін.

### Атерогенез механизмдері бірдей емес

Холестериннің кері тасымалы тәжірибелерінде холестериннің макрофагтан липопротеиндер арқылы бауыр мен нәжіс стеролдарына дейінгі жолы бақыланады. Холинді рационнан кейін тышқанда ағын төмендеуі өт қышқылдарының, ABCG5/ABCG8 тасымалының және CYP7A1-дің өзгеруімен үйлеседі, бірақ тағам құрамы мен микробиотаға да тәуелді. Нәтижені тек TMAO-ға телу үшін TMAO, диета және генетикалық негізге тиісті бақылау керек. Адамда липопротеин холестерині, TMAO концентрациясы және тіндер арасындағы тасымал тиімділігі бір өлшем емес.

Тромбоцит механизмі созылмалы түйіндақ түзілуінен бөлек. Тәжірибеде TMAO агонистерге кальций жауабын күшейтті: тромбоциттің жауап беруге дайындығын өзгертті, бірақ агонистің өзін алмастырмады. Клиникада метаболиттің тамырлық оқиға сәтіндегі концентрациясы, қатар қабылданатын антиагреганттар мен қан кету ықтималдығы маңызды. Сондықтан «TMAO жоғары болса тромбоцит агрегациясын өлшеу» стандартты қадам деген ұсыныс модель тәжірибесінен шықпайды. Жылдам жасуша жауабы мен баяу атерогенездің айырмасы қисынды молекулалық механизмнің өзі жалғыз болжамдық сан бермейтінін көрсетеді.

Бүйректе PERK эндоплазмалық тор стрессін сезеді; CHOP ұзақ стресс сигналдарының салдарымен байланысты. TGF-β/Smad фиброз бағдарламаларын өзгерте алады. TMAO дақылда осы буындарды белсендірсе, бұл СБА кезіндегі процестің бағытын анықтамайды: сүзілудің нашарлауының өзі TMAO экспозициясын арттырады, ал уремиялық сарысуда өзге молекулалар көп. TMAO-мен қатар талқыланатын индоксилсульфат пен p-крезилсульфат ақуызбен байланысуы және өзекшелерден шығарылуы бойынша ерекшеленеді. «Токсиндердің синергиясы» жұптың әсері жеке компоненттерден күтілетін әсерден жоғары екенін көрсететін факторлық тәжірибені талап етеді; СБА кезінде екеуінің қатар өсуі мұны дәлелдемейді.

### Тамыр қабырғасы және тіндік компартменттер

Тәжірибелік макрофагтарда холестериннің көбірек жиналуы CD36 және SR-A1 scavenger-рецепторлары арқылы өзгерген липопротеиндердің көбірек сіңуімен қатар жүруі мүмкін. Бірақ дақылдағы бояғыштың не липид тамшыларының жиналуы тотыққан LDL дозасына, жасуша күйіне және TMAO концентрациясына тәуелді. Нағыз атеросклероздық түйіндақ эндотелий, бірыңғай салалы бұлшықет жасушалары, липопротеиндер, иммунитет және гемодинамиканың көпжылдық өзара әсерінен дамиды. Сондықтан жалғыз макрофаг әсері адамдағы түйіндақ өлшемінің өзгерісін анықтамайды. Тышқандағы CYP7A1, өт қышқылы шығарылуы және ABCG5/ABCG8 тасымалы өзгерістері де адамдағы холестерин кері тасымалының тікелей картасы емес.

Эндотелийлік NO eNOS арқылы түзіліп, тамыр жауабына қатысады. Кей модельдік зерттеулер TMAO-ны NO сигналы азаюы және адгезия молекулалары өсуімен байланыстырады, бірақ нәтиже концентрация мен гипергликемия, уремиялық заттар сияқты өзге орта факторларына тәуелді. NLRP3 инфламмасомасы көптеген стрессор кезінде IL-1β мен IL-18 белсенуіне қатысады; TMAO-дан кейін дақылда белсенуі осы молекуланың бірегей белгісі емес. Бірыңғай салалы бұлшықет жасушасының кальцификациясын зерттегенде фосфат, бүйрек жеткіліксіздігі мен жасты ескеру қажет — бұлар тамыр қабырғасының остеогендік бағдарламаларына әсер ететін қуатты тәуелсіз себептер. Бұл көрсеткіштерсіз TMAO өлшемі артерия КТ-сындағы кальцийді түсіндіре алмайды.

Ми қанайналымы одан да күрделі. Плазмадағы TMAO гематоэнцефалдық бөгет эндотелийі жанындағы концентрацияға тең емес, ал бөгет өткізгіштігінің бұзылуы жалпы қабыну мен тамыр ауруының салдары болуы мүмкін. Бастапқы мәтін TMAO-дан инсульт пен нейрон зақымына дейінгі жолды дайын механизм ретінде баяндайды, бірақ осы оське араласудың клиникалық әсерін тікелей растайтын дәлел жоқ. Неврологиялық когорталарда бүйрек, жас, дәрілер және инсульт түрін бөлек ескеру керек; тышқан дозасын дене салмағына жай аударып адамға көшіруге болмайды.

### Бүйрек фиброзы және басқа уремиялық қосылыстар

Жасушалық тәжірибелерде TMAO-ның жоғары экспозициясы эндоплазмалық тор стрессінің, профиброздық сигналдың және өзекше қабынуының маркерлерін арттыруы мүмкін. Жануар модельдерінде холинді рацион микробиотаны, TMAO-ны, басқа метаболиттерді және тамақтануды бір мезгілде өзгертеді. TMAO-ны тікелей енгізу тәжірибесі молекуланың өзіндік ықтимал әсерін ажыратуға көмектеседі, бірақ доза мен түрлер арасындағы клиренс айырмасын шешпейді. Адамда «TMAO бүйректі зақымдайды — бүйрек TMAO жинайды» деген тұйық шеңберді дәлелдеу үшін, мысалы, басқа факторларды бақылап, арнайы араласудан кейінгі бүйрек қызметінің өзгерісін салыстыру керек. Әзірге СБА-дан TMAO-ға кері бағыт орташа TMAO деңгейінен СБА үдеуіне апаратын себептік бағыттан едәуір жақсырақ дәлелденген.

Индоксилсульфат пен p-крезилсульфат басқа микроб-бауыр жолдарында түзіледі, жиі ақуызбен байланысады және диализ кезінде TMAO сияқты әрекет етпейді. Олардың СБА кезінде қатар өсуі бірінің екіншісін күшейтетінін дәлелдемейді. Бастапқы мәтін TMAO-ны анемиямен, эритропоэтин жауабымен және FGF23–Klotho осімен де байланыстырады. СБА қабынуды, темірді, фосфатты және гормон сигналдарын қатар өзгерткендіктен, бұлар нақты модельдерге арналған орынды гипотезалар. Бірақ осы себептерді ажыратпай, ESA дозасын түзетуге немесе минерал-сүйек бұзылыстарын емдеуге TMAO өлшеуді ұсынуға болмайды.

## Адамдардағы зерттеулер нені көрсетеді

Танг пен әріптестерінің жүрек тексеруінен өткен пациенттер жөніндегі жұмысы кіретін проспективті когорталар статистикалық түзетуден кейін TMAO жоғары болуын кейінгі жүрек-қантамыр оқиғаларымен байланыстырды. Тұрақты коронарлық артерия ауруы, жүрек жеткіліксіздігі және СБА зерттеулерінде де болжамдық байланыстар хабарланды. «Өлшем оқиғадан бұрын алынды» деген уақыт реті бір мезгілдегі қарапайым салыстырудан күштірек, бірақ қалдық араластыру, бүйрек қызметі, тамақтану мен емдегі айырмашылықтар және бастапқы қаупі жоғары пациенттерді іріктеу мәселесі қалады. Бір клиникадағы жоғарғы квартильдің қауіп қатынасын сау адамдарға қолдануға немесе әмбебап TMAO шегі деуге болмайды.

Адамдардағы тағамдық араласулар басқа сұраққа жауап береді. Таңбаланған фосфатидилхолин мен карнитиннен кейін субстраттың микробтық TMA арқылы TMAO-ға ағынын көрсетуге болады; антибиотикпен микробиотаны тежеу бұл ағынды әлсіретеді, бірақ атеросклероздың алдын алу үшін антибиотик ұсынуға негіз болмайды. Балық, ет және жұмыртқа тағамдарын бақыланатын салыстыру TMAO-ның әртүрлі уақыт қисығын көрсетті. Кей балықтарда дайын TMAO болады; оларды жегеннен кейін плазмадағы TMAO жұмыртқа не еттен кейінгіге қарағанда көбірек өсіп, зерттелген топта бір тәулік ішінде бастапқы деңгейге қайтуы мүмкін. Бұл балықты тамырлық зиянның себебі етпейді: тағамда көптеген зат бар, ұзақ мерзімді рацион мен биомаркердің қысқа мерзімді көтерілуі екі бөлек сұраққа жауап береді. Ет пен карнитинге арналған кей бақыланатын зерттеулер ұзақ экспозициядан соң микроб жолының күшейгенін анықтады. Алайда TMAO өлшемі карнитинді шектеу инфаркттің алдын алатынын дәлелдемеді.

| Дәлел түрі | Нақты не өлшенді | Қорытындының басты шегі |
| --- | --- | --- |
| CutC/CutD ферменті, FMO3 препараты немесе дақыл | Белгілі ортадағы реакция, аралық күйлер, белсенділік | Адам дозасын не клиникалық нәтижені бермейді |
| Тышқанды холин/TMAO-мен қоректендіру немесе CutC ингибиторы | Модельдегі TMAO, түйіндақ не тін сигналының өзгерісі | Микробиота, өт қышқылдары және клиренс адамнан бөлек |
| Адамдағы қысқа тағам сынағы | Тағамнан не таңбаланған субстраттан кейінгі өсу уақыты мен мөлшері | Ұзақ мерзімді жүрек қаупін анықтамайды |
| Коронарлық ауру/СБА/жүрек жеткіліксіздігі проспективті когортасы | Бастапқы TMAO мен келешек оқиға байланысы | Араластыру, бүйрек арқылы кері себептілік, популяция іріктеуі |
| Клиникалық нәтижесі бар араласу сынағы | Белгіленген стратегияда оқиғалар мен зиянның азаюын тексеру қажет | Нысаналы TMAO төмендетудің пайдасы анықталмаған |

Жүрек жеткіліксіздігінде жоғары TMAO перфузия мен бүйрек қызметінің бұзылуымен, дәрі мен тамақтанудың өзгеруімен жиі қатар жүреді. Сондықтан ол ауырлық белгісі, медиатор немесе екеуі де болуы мүмкін. Бақылау деректерінен TMAO стандартты антиагрегант емге төзімділік туғызады деп дәлелдеу әсіресе қиын: алдын ала белгіленген дәрілік және клиникалық нәтижелері бар сынақ қажет. СБА зерттеулерінде диализ немесе диета кезіндегі концентрация өзгерісін өлім төмендеді деген пікірге айналдыруға болмайды.

### Бақыланатын тамақтану нені өзгертеді

Бақыланатын айқаспалы зерттеуде дені сау қатысушылар негізгі ақуыз көзі қызыл ет, ақ ет не ет емес өнімдер болған рацион кезеңдерінен өтті. Қызыл ет кезеңінен кейін ашқарындағы TMAO қалған екі нұсқадан жоғары болды; изотоптық сынамалар холиннен емес, карнитиннен түзілу артқанын көрсетті, ал өлшемдер TMAO-ның бүйрекпен шығарылуы өзгергенін де анықтады. Қызыл етті тоқтатқаннан кейін көрсеткіш төрт апта ішінде азайды. Бұл дизайн алғышарттардың түсуін, микроб ағынын және клиренсті бір тәжірибеде байланыстырғандықтан құнды. Бірақ инфаркт пен өлім осы метаболизмдік зерттеудің негізгі нәтижесі болған жоқ. Оны ақуыз көзін өзгерткенде TMAO азайса, жүрек-қантамыр оқиғасы міндетті түрде алдын алынады дегенге айналдыруға болмайды.

Балықта себептік тізбек қысқарақ: кей түрлердегі дайын TMAO CutC пен FMO3-ті айналып өтіп сіңеді. Дені сау еріктілерге бірнеше теңіз өнімін берген зерттеуде TMAO+TMA құрамы қатты құбылды; кей тағамнан, әсіресе трескадан кейін плазмадағы TMAO уақытша өсіп, зерттелген жағдайда бір тәулікте бастапқы деңгейіне қайтты. Бұл қисықты СБА бар пациентке немесе барлық балық түріне трескадай деп көшіруге болмайды. Балықтың ықтимал пайдасын EPA/DHA-ның жалғыз «өтемдік» әсерімен түсіндіру де қате: құрамы, пісіру тәсілі және алмастырылған азықтар әртүрлі. Балық парадоксы биомаркерді тек зиян ретінде бір бағытта түсіндіруге қарсы дәлел, балықтан келген TMAO әрдайым зиянсыз деген дәлел емес.

### Когорталар: болжам және себептілік

Кливленд клиникасының зерттеулері холин метаболиттері мен TMAO іріктелген клиникалық когорталарда оқиғаларды болжағанын көрсетті. Мұндай нәтижелерді қатыстыру шарттарымен бірге сақтау керек: коронарлық тексеруге жіберілген пациент кездейсоқ таңдалған сау адамнан өзгеше. Жас, диабет, бүйрек жеткіліксіздігі мен ем концентрацияға да, келешек қауіпке де әсер етеді. Тіпті мұқият статистикалық түзету аурудың алғашқы белгілерінен кейінгі, өлшенбеген тағам өзгерісін жоққа шығармайды. Бірнеше іріктемедегі күшті байланыс жолға қызығушылықты арттырады, бірақ TMAO жақсы емдік нысана бола ма дегенді өздігінен көрсетпейді.

Жүрек жеткіліксіздігі бұл күрделілікті айқын көрсетеді. Жүрек шығару көлемінің азаюы мен іркілу бүйрек қан ағымын, тәбетті және микробиотаны өзгертуі мүмкін; дәрілер мен ауруханаға жату да метаболиттерге ықпал етеді. Әдеттегі айнымалылар бойынша түзетуден кейін TMAO өлімді болжаса, қосымша болжамдық ақпарат болуы ықтимал, бірақ тестті енгізу үшін зертханалық әдістің қайталанымдылығы және қолданыстағы маркерлермен салыстырғанда шешімді жақсартуы көрсетілуі керек. Бүйрек көрсеткіштерін қосқанда байланыс кейде әлсірейді; тартымды «тәуелсіз болжамдаушыны» сақтау үшін мұны жасыруға емес, хабарлауға тиіс.

## Өлшеу және клиникалық түсіндіру

TMAO мөлшерін, мысалы, изотоппен таңбаланған ішкі стандарттары бар сұйық хроматография–тандемдік масс-спектрометрия арқылы анықтайды. Бұл TMAO, TMA, холин мен бетаинді бөліп, талдау кезіндегі жоғалтуларды бақылауға мүмкіндік береді. Бірақ өте дәл құрал нашар ойластырылған сынама алуды түзете алмайды: балықтан кейін, ұзақ ашығуда, бүйрек қызметі өзгергенде не антибиотиктен кейін бір адамда әртүрлі нәтиже болуы мүмкін. Преаналитика матрицаны, сынама уақытын, сақтауды және жуырдағы әсерлерді тіркеуді қамтиды. Әр пациентті қауіп деңгейіне бөліп, ем тағайындайтын жалпы қабылданған «4/8/10 мкмоль/л» клиникалық шегі жоқ.

Балық иісі айқын болса, міндет басқа: TMA мен TMAO-ны, FMO3 нұсқаларын, иістің пайда болу жағдайын, дәрілер мен өзге себептерді бағалау. СБА не коронарлық ауруда клиникалық қауіп тексерілген көрсеткіштер мен диагноз арқылы бағаланады; TMAO зерттеу немесе қосымша болжамдық маркер болуы мүмкін, бірақ ШСЖ, альбуминурия, липидтер мен клиникалық көріністі алмастырмайды. Дәрігер тест пайдалы екені дәлелденген шешімді өзгерте ме деп сұрауы керек. Сан тек тексерілмеген қоспалар сызбасын бастатса немесе пайдалы тағамнан бас тартқызса, тестің ақпараттық құны күмәнді.

### Талдау нәтижесі қандай сұрақ туғызады

Біріншіден, TMAO плазмада ашқарында ма, әлде нақты тағамнан кейін өлшенді ме және қанша уақыт өтті? Екіншіден, қазіргі ШСЖ белгілі ме және өлшемдер арасында өзгерді ме? Үшіншіден, адам L-карнитин, холин қоспалары, антибиотик немесе бүйрекке әсер ететін дәрілер қабылдады ма? Төртіншіден, тест не үшін тағайындалды: метаболизм жолын зерттеу, триметиламинурияны бағалау немесе белгілі ауруға қосымша болжамдық ақпарат қосу ма? Осыдан кейін ғана нәтижені лайықты референттік топпен салыстыруға болады. TMAO оқиғалармен байланысқан когортада да тестің клиникалық пайдасы стандартты қауіп факторларынан тыс шешімді жақсартатынына тәуелді.

Гипотетикалық мысал: балық түскі асынан кейін бүйрек ШСЖ-сы сақталған адамдағы 10 мкмоль/л мен үдеп келе жатқан СБА бар адамның ашқарындағы сондай деңгейі бірдей себеппен түсіндірілмейді. Санның өзі олардың ешқайсысына холин шектеуді, антибиотикті, пробиотикті не антиагрегантты тағайындамайды. Екінші пациент үшін ең алдымен бүйрек ауруын растау және жүргізу маңызды; біріншісі үшін жуырдағы тағам контексті мәнді. Бұл TMAO зерттеуге тыйым емес: басқа жол буындары да сипатталса, бірізді стандартталған бақылау гипотезаны тексеруге көмектесуі мүмкін.

## Жолға араласуға бола ма?

3,3-диметил-1-бутанолды (DMB) микробтық TMA түзілуінің өлтірмейтін тәжірибелік ингибиторы ретінде қолданған; тиісті рациондағы тышқандарда ол TMAO мен атеросклероздық өзгерістерді азайтқан. Холиннің белсендірек аналогтары, оның ішінде галоген туындылары, доклиникалық жүйелерде зерттелген; олар микроб ферменттері деңгейінде жолды тежеуі мүмкін. Дәйексөз келтірілген жарияланымдардан жүйелік сіңбеу кепілдігін, өзгермейтін қауіпсіздікті, адамға арналған нақты дозаны немесе оқиғалардың азайғанын шығаруға болмайды. «Өлтірмейтін» дегені тәжірибеде бактерияларды тікелей жоймады деген сөз, бірақ экожүйе ұзақ мерзімде өзгеруі мүмкін. Әр аналогтың химиялық механизмін жеке тексеру қажет; барлық қосылысқа Cys-пен бірдей қайтымсыз байланыс телуге болмайды.

Рационды өзгерту холин мен карнитин қолжетімділігін, микроб құрамын және TMAO-ны өзгертуі мүмкін, бірақ холин қажетті нутриент болып қалады. Оны қатты шектеу мембраналық фосфолипид, ацетилхолин және метил донорларының синтезін бұзу қаупін тудырады; қажеттілік, әсіресе жүктілік кезінде, өзгеше. Жалпы Жерорта теңізі тағам үлгісін қолдайтын дерек оның пайдасын дәл TMAO азаюымен түсіндіреді деген емес; әр адамға алты айда 30–50% төмендеу уәде етуге болмайды. TMAO уақытша азайсын деп балықты рационнан шығармау керек; түрі мен үлес құрамы, жалпы тамақтану бейіні және бүйрек күйі бір сәттік мәннен маңызды. Тағамды салыстырғанда TMA алғышарттарымен қатар ақуыз, май қышқылдары, талшық және басқа денсаулық көрсеткіштерін ескерген жөн.

Еритін талшық ішек ортасы мен қысқа тізбекті май қышқылдарын өзгертеді; таңдау қағидалары [тағамдық талшық туралы материалда](/kk/knowledge/dietary-fiber-prebiotics-gut-health-safety) берілген. Ол микробтық TMA ағынын өзгертуі мүмкін, бірақ адамның нақты *cutC* жолына әсері бірдей емес. Инулин «соқыр ішекті 5,5–6,0-ге дейін қышқылдандырып», TMA өндірушілердің бәрін ығыстырады деп кепілдеуге болмайды. Пробиотиктерге де қатысты: штамм, доза және орнығу маңызды; *Lactobacillus*, *Bifidobacterium* не *Akkermansia* атаулары TMAO азайтуға арналған клиникалық нұсқау емес. Тышқан моделінде ресвератрол микробиота, TMAO және атеросклероз белгілерін өзгертті; адамда осы жол арқылы клиникалық қорғаныс дәлелденген жоқ. TMA тұтынатын метилотроф архея идеясы — тәжірибелік биология, дайын ем емес; бастапқы библиография адам ішегін қоныстандырған соң «түсу 90% азаяды» деуге негіз бермейді.

[![Дәлелдің төрт сатысы: биохимиялық жол, араласудан кейінгі TMAO өзгерісі, оқиғалармен бақылаулық байланыс және клиникалық нәтиже; биомаркерді төмендету өздігінен пайда дәлелі емес.](https://api.nutrifit.health/api/v2/public/knowledge/files/images/nutrifit-scientific-20261009-tmao-trimethylamine-n-oxide-gut-microbiota-fmo3-tmao-evidence-c788d63acf34.png)](https://api.nutrifit.health/api/v2/public/knowledge/files/images/nutrifit-scientific-20261009-tmao-trimethylamine-n-oxide-gut-microbiota-fmo3-tmao-evidence-c788d63acf34.png)

Бүйрек ауруы анықталған кезде ем, диализ және бақылау нефрологиялық көрсетіліммен белгіленеді. TMAO шағын әрі суда ериді; ақуызбен байланысатындықтан әдеттегі диализ оны нашар шығарады деген пікір қате. Процедурадан кейін жалғасқан түсу мен қайта таралу салдарынан концентрация қайта өсуі мүмкін, сондықтан бір реттік пайыздық шығару нәтижені жақсартуға тең емес. Арнайы гемосорбция мен TMAO полимерлері клиникалық пайда мен зиян балансы тексерілгенше зерттеу идеясы болып қалады.

### Диализ, тамақтану және бір реттік сынама

Суда еритін TMAO диализбен шығарылуы мүмкін, бірақ процедураға дейінгі және кейінгі плазма деңгейі ұзақтығына, мембранаға, заттың таралуына және кейінгі түсуіне байланысты. Сеанстан кейінгі бірден төмендеу бір жылдық жүрек-қантамыр қаупінің азаюына тең емес. Сорбентті әдеттегі диализбен салыстыру үшін клиникалық маңызды нәтижені алдын ала таңдап, тамақтану мен бүйректің қалдық қызметін бақылап, экстракорпоралды араласудың зиянын ескеру керек. Мұндай сынақтарсыз «таңдамалы молекулалық таңбаланған полимер» инженерлік тұжырым болып қалады.

Күнделікті өмірде бір аналитті қуалағаннан гөрі қауіп өзгерісінің дәлелденген себептері пайдалы. Жалпы рацион, ақуыз сапасы, қан қысымы, липидтер, темекі және СБА ауырлығы тексерілген бағалау тәсілдеріне ие. Таңбаланған холиннен, карнитиннен не балықтан кейін жолды сынауда зерттеушіге TMAO пайдалы болуы мүмкін; ол кезде бастапқы доза, өлшеу аралығы және бүйрек клиренсі белгілі. Сол тестті күнделікті тексеріске енгізу басқа сұрақ тудырады: нәтиже қай дәлелденген емді өзгертеді? Берілген әдебиет әмбебап скринингке бұл сұраққа жауап бермейді.

### Метаболит деңгейінің өзі дәрілік нысана емес

Механизмге бағытталған араласу үш сұраққа жауап беруі керек. Біріншіден, тиісті ішек бөлігінде қолжетімді концентрация микроб ферментін тежей ме, әлде тек пробиркада ма? Екіншіден, ағын балама TMA жолына ауыса ма және микробиотада не ағзада басқа жағымсыз өзгеріс пайда бола ма? Үшіншіден, араласу қабылданатын қауіпсіздікпен алдын ала белгіленген клиникалық нәтижені жақсарта ма? DMB мен галоген аналогтарында бірінші сұрақ және екінші сұрақтың жеке бөліктері модельдерде жақсырақ расталған; адамдарда үшінші сұрақтың жауабы жоқ. Кей тағамдық үлгілердің жалпы нәтижеге пайдасын дәлелдейтін дерек бар, бірақ дәл TMAO арқылы себептік делдалдығы тексерілмеген.

Зерттеу TMAO төмендеді деп қана хабарласа, бастапқы абсолют концентрацияны, бүйрек қызметін, сынама алу тәсілін, әсер ұзақтығын және алынып тасталған азықтардың орнына не келгенін тексерген жөн. Бір молекуланы өзгерту үшін тұтас азықты ультраөңделген өніммен алмастыру өзге көрсеткіштерді нашарлатуы мүмкін. Витаминдерге, полифенолдарға және зәйтүн майындағы «табиғи CutC ингибиторларына» да қатысты: тағамдық май құрамы ішек қуысында фармакологиялық DMB концентрациясына кепіл болмайды. Клиникалық ұсыным бір метаболизм схемасындағы бір жебенің қисындылығына емес, бүкіл араласудың дәлелденген пайдасы мен зиянына сүйенуі керек.

## Қорытындының практикалық шегі

«Субстрат — микробтық TMA — бауырлық TMAO — бүйрекпен шығару» осі биохимия ретінде сенімді. Келесі қадамның дәлелдері біркелкі емес: жасушалық сигналдар мен тышқан атеросклерозы, адамдардағы қысқа тағамдық жауаптар және болжамдық байланыстар әртүрлі сұраққа жауап береді. Олар автоматты түрде TMAO төмендетудің клиникалық алгоритмін құрмайды. Нәтижені пайдалы түсіндіру тағам көзінен, бүйрек күйінен, дәрілерден, сынама уақытынан және тест мақсатынан басталады. Жүрек-қантамыр оқиғаларының алдын алу туралы шешім үшін нақты араласу молекуланы ғана емес, адам үшін маңызды нәтижені де өзгертетін сынақтар қажет.

## Әдіс және шолу шектері

Бұл баяндау шолуы 2026 жылғы 9 қазанда берілген дереккөздер тізіміндегі 30 библиографиялық жазба негізінде дайындалды. Нысаналы тексеру даулы библиографиялық мәліметтерге және бүйрек арқылы шығарылу, балықтан TMAO-ның тікелей түсуі мен бақыланатын тағамдық зерттеу туралы негізгі тұжырымдарға бағытталды. Жұмыс толық жүйелі іздеуді, ығысу қаупін ресми бағалауды немесе дәлел сенімділігін жіктеуді қамтымады. Дереккөздердің толық мәтініне қолжетімділік біркелкі болған жоқ; толық мәтіні қолжетімсіз материалдар жөніндегі қорытындылар қолжетімді жазба мен аңдатпамен шектеледі және барлық бастапқы деректі тәуелсіз қайта тексеру ретінде ұсынылмайды.

## Жиі қойылатын сұрақтар

### TMAO қайдан пайда болады?

Бір бөлігі тағамдық холин не карнитин микробтармен TMA-ға айналып, кейін бауырда FMO3 тотықтырғанда түзіледі. Кей балықта TMAO дайын күйде болады.

### Жоғары TMAO «нашар микробиота» дегенді білдіре ме?

Жоқ. Көрсеткіш жуырдағы тағамға, FMO3-ке, сынама уақытына және бүйрекпен шығарылуға тәуелді. Бір талдау CutC белсенділігін өлшемейді және дисбиозды анықтамайды.

### Бүйрек ауруында TMAO неге өседі?

Суда еритін метаболиттің шығарылуы азаяды; рацион мен микробтық өнім де өзгеруі мүмкін. Бұл TMAO мен қауіп байланысын зерттеуде кері себептілік туғызады.

### Жұмыртқадан, балықтан және холиннен бас тарту керек пе?

Бір TMAO көрсеткіші бұл азықтарды немесе қажетті холинді алып тастауды негіздемейді. Рацион шешімдері жалпы денсаулықты, ауруларды және тағамдық құндылықты ескеруі керек.

### TMAO төмендетіп, инфаркттің алдын алатын қауіпсіз дәрі бар ма?

DMB және микроб ферменттерінің тежегіштері доклиникалық модельдерде әлеует көрсетті. Бұл тәсіл адамдардағы инфаркт не өлімді азайтатыны жөнінде дәлел жоқ.

### TMAO 8 немесе 10 мкмоль/л болса емдеуге бола ма?

Әмбебап шек пен валидтелген ем алгоритмі анықталмаған. Алдымен тағам контекстін, бүйрек қызметін және тест не үшін тағайындалғанын анықтау керек.

## Дереккөздер

- [Wang Z, Klipfell E, Bennett BJ, et al. Gut flora metabolism of phosphatidylcholine promotes cardiovascular disease. *Nature*. 2011;472(7341):57-63.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21478875/)
- [Tang WH, Wang Z, Levison BS, et al. Intestinal microbial metabolism of phosphatidylcholine and cardiovascular risk. *N Engl J Med*. 2013;368(17):1575-1584.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23614584/)
- [Koeth RA, Wang Z, Levison BS, et al. Intestinal microbiota metabolism of L-carnitine, a nutrient in red meat, promotes atherosclerosis. *Nat Med*. 2013;19(5):576-585.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23563705/)
- [Zhu W, Gregory JC, Org E, et al. Gut microbial metabolite TMAO enhances platelet hyperreactivity and thrombosis risk. *Cell*. 2016;165(1):111-124.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26972052/)
- [Craciun S, Balskus EP. Microbial conversion of choline to trimethylamine requires a glycyl radical enzyme. Proc Natl Acad Sci U S A. 2012;109(52):21307–21312.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23151509/)
- [Zhu Y, Jameson E, Crosatti M, et al. Carnitine metabolism to trimethylamine by an unusual Rieske-type oxygenase from human microbiota. Proc Natl Acad Sci U S A. 2014;111(11):4268–4273.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24591617/)
- Tang WH, Wang Z, Kennedy DJ, et al. Gut microbiota-dependent trimethylamine N-oxide (TMAO) pathway contributes to both development of renal insufficiency and mortality risk in chronic kidney disease. *Circ Res*. 2015;116(3):448-455.
- [Bennett BJ, de Aguiar Vallim TQ, Wang Z, et al. Trimethylamine-N-oxide, a metabolite associated with atherosclerosis, exhibits complex genetic and dietary regulation. Cell Metab. 2013;17(1):49–60.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23312283/)
- [Wang Z, Roberts AB, Buffa JA, et al. Non-lethal inhibition of gut microbial trimethylamine production for the treatment of atherosclerosis. *Cell*. 2015;163(7):1585-1595.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26682971/)
- Roberts AB, Gu X, Buffa JA, et al. Development of a gut microbe-targeted non-lethal therapeutic to inhibit thrombosis potential without enhanced bleeding. Nature Medicine. 2018;24:1407–1417.
- Chen ML, Yi L, Zhang Y, et al. Resveratrol attenuates trimethylamine-N-oxide (TMAO)-induced atherosclerosis by regulating TMAO synthesis and bile acid metabolism via remodeling of the gut microbiota. *mBio*. 2016;7(2):e02210-15.
- [Tang WH, Wang Z, Fan Y, et al. Prognostic value of elevated levels of intestinal microbe-generated metabolite trimethylamine-N-oxide in patients with heart failure: refining the gut hypothesis. Journal of the American College of Cardiology. 2014;64:1908–1914.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25444145/)
- Senthong V, Wang Z, Li XS, et al. Intestinal microbiota-generated metabolite trimethylamine-N-oxide and 5-year mortality risk in stable coronary artery disease: the extended Cleveland Clinic Cohort. *J Am Heart Assoc*. 2016;5(6):e002816.
- [Stubbs JR, House JA, Ocque AJ, et al. Serum Trimethylamine-N-Oxide is Elevated in CKD and Correlates with Coronary Atherosclerosis Burden. Journal of the American Society of Nephrology. 2016;27:305–313.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26229137/)
- Sun G, Yin Z, Liu N, et al. Gut microbial metabolite TMAO contributes to renal dysfunction in a mouse model of chronic kidney disease. *Am J Physiol Renal Physiol*. 2017;312(6):F998-F1006.
- Romano KA, Vivas EI, Amador-Noguez D, Rey FE. Intestinal microbiota composition modulates choline bioavailability from diet and accumulation of the atherogenic metabolite trimethylamine-N-oxide. *mBio*. 2015;6(2):e02481-14.
- Treacy EP, et al. Mutations of the flavin-containing monooxygenase gene (FMO3) cause trimethylaminuria, a defect in detoxication. *Hum Mol Genet*. 1998;7(5):839-845.
- Phillips IR, Shephard EA. Flavin-containing monooxygenases: mutations, polymorphisms and functional consequences. *Biochim Biophys Acta*. 2008;1784(1):252-260.
- [Koeth RA, Lam-Galvez BR, Kirsop J, et al. L-Carnitine in omnivorous diets induces an atherogenic gut microbial pathway in humans. *J Clin Invest*. 2019;129(1):373-387.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30530985/)
- Organ CL, Otsuka H, Bhushan S, et al. Choline diet and its metabolite trimethylamine N-oxide exacerbate cardiac hypertrophy and heart failure in mice. *Circ Heart Fail*. 2016;9(1):e002314.
- [Chen S, Henderson A, Petriello MC, et al. Trimethylamine N-Oxide Binds and Activates PERK to Promote Metabolic Dysfunction. Cell Metabolism. 2019;30:1141–1151.e5.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31543404/)
- Boini KM, Hussain T, Li PL, Koka S. Trimethylamine-N-oxide induces vascular inflammation through NLRP3 inflammasome activation. *J Cell Physiol*. 2017;232(8):2082-2090.
- Bain MA, Faull R, Fornasini G, et al. Accumulation of trimethylamine and trimethylamine-N-oxide in end-stage renal disease patients undergoing hemodialysis. *Nephron Clin Pract*. 2006;103(4):c144-c149.
- [Kalnins G. et al. Structure and Function of CutC Choline Lyase from Human Microbiota Bacterium Klebsiella pneumoniae. Journal of Biological Chemistry. 2015.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26187464/)
- [Wang Z. et al. Impact of chronic dietary red meat, white meat, or non-meat protein on trimethylamine N-oxide metabolism and renal excretion in healthy men and women. European Heart Journal. 2019;40:583–594.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30535398/)
- [Miyake T. et al. Involvement of Organic Cation Transporters in the Kinetics of Trimethylamine N-oxide. Journal of Pharmaceutical Sciences. 2017;106:2542–2550.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28479364/)
- [Pelletier C. et al. Elevation of Trimethylamine-N-Oxide in Chronic Kidney Disease: Contribution of Decreased Glomerular Filtration Rate. Toxins. 2019;11.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31683880/)
- [Wang Z. et al. Circulating trimethylamine N-oxide levels following fish or seafood consumption. 2022.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35113194/)
- [Zhao X., Zeisel S.H., Zhang S. Rapid LC-MRM-MS assay for simultaneous quantification of choline, betaine, trimethylamine, trimethylamine N-oxide, and creatinine in human plasma and urine. Electrophoresis. 2015;36:2207–2214.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26081221/)
- [NIH Office of Dietary Supplements. Choline: Health Professional Fact Sheet.](https://ods.od.nih.gov/factsheets/Choline-HealthProfessional/)