# Пассифлора: хризин, ГАМҚ, мазасыздық және ұйқы — молекуладан клиникалық деректерге дейін

- Canonical: https://nutrifit.health/kk/knowledge/passiflora-incarnata-chrysin-anxiety-insomnia
- Language: kk
- Published: 2026-10-08T04:39:36.861Z
- Updated: 2026-10-08T04:39:36.861Z
- Author: NutriFit редакциясы

> Passiflora incarnata флавоноидтары, хризиннің биожетімділігі, ГАМҚ синапсы және бензофлавондар: мазасыздық пен ұйқысыздық жөніндегі тәжірибелер мен шағын сынақтар нені көрсетеді, препараттарды қалай ажыратуға және қауіпсіздігін бағалауға болады.

Кешкі тынышталу мен толыққанды ұйқы — бір нәрсе емес. Адамның мазасыздығы азайғанымен, ол әлі де ұзақ уақыт ұйықтай алмауы мүмкін; ұзағырақ ұйықтап, бірақ сергімей оянуы мүмкін; немесе ұйқының объективті құрылымы дерлік өзгермесе де, өзін жақсырақ сезінуі мүмкін. Дәл осы айырмашылықтар ет-қызыл пассифлора, яғни *Passiflora incarnata* L. өсімдігі туралы ғылыми әңгіменің негізін құрайды. Өсімдік жүйкелік ширығу мен ұйқы қиындығында дәстүрлі түрде қолданылған, алайда «жанама әсерсіз табиғи ұйқы» деген уәде клиникалық зерттеулерде анықталған деректерден әлдеқайда ауқымды.

Пассифлора тағы бір қырымен қызықты: оны бір ғана тартымды атауға сыйғызу мүмкін емес, өйткені ол әртүрлі заттардың қоспасы. Хризин рецептордың бензодиазепиндік учаскесінің лиганды ретінде зерттелгенімен, оның ішке қабылдағандағы биожетімділігі шектеулі. C-гликозилденген флавондар өсімдік шикізатының құрамын сипаттауға көмектеседі, бірақ олардың мөлшері миға әсердің тікелей өлшемі емес. Бензофлавон фракциясы жануарларға жүргізілген зерттеулерде кездеседі, алайда олардың нәтижелері дәріханадағы кез келген экстрактіні тәуелділікті емдейтін құралға айналдырмайды. Бұл байланыстарды түсіну үшін алдымен препараттың құрамын, одан кейін тіндерге не жететінін, тек содан соң пациент қандай өзгерістерді байқайтынын анықтау қажет.

## Дәрілік пассифлора деп нақты нені атайды

Фармакогнозиядағы **Passiflorae herba** атауы *P. incarnata* өсімдігінің кептірілген жерүсті бөліктерін: жапырақты өркендері мен жерден жоғары өсетін өзге мүшелерін білдіреді. Бұл *Passiflora* туысына жататын барлық өсімдіктің ортақ атауы емес және маракуйя жемісінің басқа атауы да емес. Тағамдық *P. edulis*, сәндік *P. caerulea* және дәрілік *P. incarnata* ботаникалық түрі, пайдаланылатын бөліктері және химиялық профилі жағынан ерекшеленеді. Сондықтан маракуйя шырыны, түрі белгісіз бақ лианасынан жасалған шай және зерттеуде қолданылған экстракт өзара алмастырылатын өнімдер емес.

Түрлерді ажырату ғылыми әдебиетті оқығанда да маңызды. Хризин туралы Wolfman-ның ертеректегі жұмысының атауында авторлар көк пассифлора деп атаған *Passiflora coerulea* көрсетілген. Бұл жұмысты молекулаға арналған зерттеу ретінде талқылауға болады, бірақ ол *P. incarnata* препараттарының бәрінде хризин мөлшері бірдей немесе тиімділігі бірдей екенін дәлелдемейді. Сол сияқты осы туыстың кейбір өкілдерінен цианогендік заттардың табылуы барлық өсімдікке бірдей уыттылық телуге мүмкіндік бермейді; нақты түр, өсімдік мүшесі және дайындау тәсілі туралы ақпарат қажет.

Сапалы шикізат ботаникалық сәйкестігімен, хроматографиялық профилімен, маркерлік заттардың мөлшерімен және ластануды бақылаумен сипатталады. Фармакопеялық стандарттау партияларды өзара салыстыруға көмектеседі, бірақ бұл өсімдік мазасыздық бұзылысын емдейтіні клиникалық тұрғыдан дәлелденді дегенді білдірмейді. Еуропалық бағалау жеңіл психикалық ширығуды бәсеңдету мен ұйқыны қолдауға арналған дәстүрлі қолдануды ауруды емдеудің клиникалық тұрғыдан анықталған әдісі мәртебесінен ажыратады. Бұл айырмашылық заттаңбасы дұрыс әрі талдамалық бақылауы жақсы өнім үшін де сақталады.

### Флавоноидтық профиль: қантпен байланыс неліктен маңызды

Пассифлораның тән компоненттеріне C-гликозилденген флавондар жатады. Витексин — апигенин-8-C-глюкозид, ал изовитексин — апигенин-6-C-глюкозид. Ориентин мен изоориентин лютеолин негізінде осыған ұқсас құрылған; бұл изомерлер қанттың орналасуымен ерекшеленеді. Екі қант қалдығы бар қосылыстардың ішінде вицинин-2, шафтозид және изошафтозид аталады. Бұл тізім химиялық әртүрлілікті сипаттайды, жеке-жеке дәлелденген анксиолитиктер жиынтығын емес.

O-гликозидте қант агликонмен оттек атомы арқылы байланысады, ал C-гликозидте қант бөлігі мен флавон қаңқасының арасында көміртек–көміртек байланысы болады. Бұл айырмашылық гидролизге төзімділікке әсер етеді: O-гликозидтерге тән ферментативті ыдырау кезінде қантты ажырату мұнда қиынырақ. Алайда «төзімділік» метаболизмге мүлде ұшырамайды дегенді білдірмейді, ал C-байланыстың болуы қабылданған дозаның бәрі өзгеріссіз тоқ ішекке жететінін дәлелдемейді.

| Компонент | Құрылымдық ерекшелігі | Нені түсінуге көмектеседі |
| --- | --- | --- |
| Витексин / изовитексин | Апигенин қаңқасы, C8 / C6 орнындағы C-байланысқан глюкоза | Позициялық изомерлердің метаболизмі мен белсенділігі әртүрлі болуы мүмкін |
| Ориентин / изоориентин | Лютеолин қаңқасы, C8 / C6 орнындағы C-байланысқан глюкоза | Қосымша гидроксил тобы молекула қасиеттерін өзгертеді |
| Вицинин-2 | Апигениннің C6 және C8 орындарындағы екі C-байланысқан глюкоза қалдығы | Дигликозид бос апигенинмен бірдей емес |
| Шафтозид / изошафтозид | Әртүрлі орындарда C-байланысқан глюкоза және арабиноза қалдықтары | Флавоноидтардың жалпы мөлшері барлық компоненттердің арақатынасын ашпайды |
| Хризин | Еркін 5,7-дигидроксифлавон | Оның фармакокинетикасы C-гликозидтерден өзгеше |

Ішекте C-гликозидтер микробтық өзгерістерге ұшырап, қарапайым фенолдық қосылыстар түзуі мүмкін. Бұл үдеріс нақты субстратқа, микробтық қауымдастықтың метаболизм мүмкіндіктеріне және жанасу уақытына байланысты. Бүкіл класқа бір ғана міндетті жолды телуге немесе бірнеше бактерия туысын атап, әр адамда өзгеріс бірдей өтетініне кепілдік беруге болмайды. Микробтық метаболизмнен ұзаққа созылатын анксиолитикалық әсер де автоматты түрде туындамайды: мұндай қорытынды үшін препарат құрамы мен метаболит концентрациясын клиникалық нәтижемен байланыстыру қажет.

### Хризин және бензофлавондар: анықтық деңгейлері әртүрлі

Хризин — **5,7-дигидроксифлавон**, молекулалық формуласы $\\mathrm{C_{15}H_{10}O_4}$, молярлық массасы шамамен $254{,}24\\ \\mathrm{г/моль}$. Оның флавондық қаңқасында ароматты сақиналар және карбонил тобы бар оттекті гетероциклдік сақина болады. Апигенинде 4′ орнында қосымша гидроксил тобы, ал лютеолинде 3′ және 4′ орындарында гидроксил топтары бар. Бұл айырмашылықтар полярлыққа, ақуыздармен байланысуға және конъюгацияға ықпал етеді, бірақ өздігінен бір флавонның клиникалық артықшылығын анықтамайды.

Хризиннің орташа липофилдігі оның мембранамен әрекеттесуін ықтимал етеді. Дегенмен бұл қасиет бір шыны шай не капсуладан кейін өзгермеген хризиннің адамда гематоэнцефалдық бөгеттен еркін өтетінін дәлелдемейді. Мұндай тұжырым үшін қандағы өзгермеген молекула концентрациясы, оның бос фракциясы, эндотелий арқылы тасымалдануы және мидағы мөлшері туралы деректер керек. Сондай-ақ нақты шикізатта хризиннің елеулі мөлшері барын, өнімнің тек жалпы «пассифлора» атауымен шектелмейтінін растау қажет.

BZF деп белгіленетін бензофлавон фракциясының зерттелу тарихы басқа. Dhawan еңбектерінде экстрактіден фракция бөліп алу және оның жануарлардағы мазасыздыққа ұқсас мінез-құлыққа әрі затты тоқтатудың кейбір көріністеріне әсері сипатталған. Бұл нәтижелер эксперименттік нысаналарды талқылауға мүмкіндік береді, бірақ BZF-ті барлық дәрілік препараттың әмбебап сандық маркері деп санауға негіз болмайды. Бұл зерттеулер тұтас экстрактінің хризиннен немесе бензодиазепиндерден адамда артық екенін де дәлелдемейді.

### Неліктен пассифлораны өсімдік тектес МАО тежегіші деп сипаттауға болмайды

Пассифлора туралы ескі әдебиетте β-карболиндер — гарман, гармин, гармали́н және өзге туыстас қосылыстар кездеседі. Алайда алкалоидтың бұрын анықталуы мен әдеттегі қолданудан кейін моноаминоксидазаның клиникалық мәнді тежелуі — екі бөлек тұжырым. Қазіргі препараттарды бағалау үшін шикізаттың сәйкестігі, талдамалық әдістің сезімталдығы және заттардың нақты мөлшері қажет. Бұл мәліметтер барлық партияға ортақ бір нақты концентрацияны белгілемейді.

*P. incarnata*-ға сириялық рутаның немесе аяуаска құрамында қолданылатын өсімдіктердің фармакологиялық профилін көшіруге негіз жоқ. Сонымен қатар МАО-ны елеулі тежейтіні расталмағаны кез келген пассифлора өнімін кез келген антидепрессантпен шартсыз біріктіруге болады дегенді білдірмейді. Қауіпсіздік үшін бір болжамды механизм ғана емес, толық құрам, қатар қабылданатын дәрілер және ықтимал ұйқышылдық маңызды.

## Капсуладан миға дейін: хризиннің алғашқы өту метаболизмі

Сіңгеннен кейін флавондар ішекте және бауырда өңделеді. Хризин үшін конъюгация реакциялары маңызды: UGT ферменттері глюкурон қышқылын, ал SULT ферменттері сульфат тобын қосады. Бұл өзгерістерді сызба түрінде былай көрсетуге болады; «Хризин–OH» белгісі реакцияға қатысатын гидроксил тобын көрсетеді, метаболиттің жалғыз позициялық изомерін білдірмейді.

$$
\\text{Хризин–OH}+\\text{UDP-глюкуронат}
\\xrightarrow{\\mathrm{UGT}}
\\text{Хризин–O-глюкуронид}+\\mathrm{UDP}
$$

$$
\\text{Хризин–OH}+\\mathrm{PAPS}
\\xrightarrow{\\mathrm{SULT}}
\\text{Хризин–O-сульфат}+\\mathrm{PAP}
$$

PAPS сульфат тобын, ал UDP-глюкуронат глюкурон қышқылын береді. Конъюгация заттың ерігіштігі мен тасымалын өзгертеді; конъюгатты бастапқы флавонмен фармакологиялық тұрғыдан тең деп автоматты түрде санауға болмайды. Өнімдердің бір бөлігі ішекке қайта оралып, одан әрі өзгеріп, шығарылуы мүмкін. Бұл үдерістер молекуланың мембранамен жақсы әрекеттесуі жоғары жүйелік экспозицияны өздігінен қамтамасыз етпейтінін түсіндіреді.

Walle зерттеуінде жеті сау ерікті хризиннің бір реттік 400 мг дозасын қабылдаған. Плазмадағы өзгермеген қосылыстың ең жоғары өлшенген концентрациясы небәрі 3–16 нг/мл болған, ал сульфат метаболитінің экспозициясы едәуір жоғары болған. Бұл фармакокинетикалық зерттеудегі доза, мазасыздықты не ұйқысыздықты емдеуге арналған ұсыным емес; зерттеуде пассифлораның тиімділігі бағаланбаған. Негізгі нәтиже — қарқынды метаболизм салдарынан өзгермеген хризиннің ішке қабылдағандағы қолжетімділігі төмен болуы.

Өлшем бірліктерін ауыстыру фармакокинетикалық нәтижелерді зертханалық тәжірибелермен салыстыруға көмектеседі. $254{,}24\\ \\mathrm{г/моль}$ молярлық масса кезінде берілген диапазон плазмадағы жалпы концентрацияның шамамен $0{,}012–0{,}063\\ \\mathrm{мкмоль/л}$ мәніне сәйкес келеді. Бұл — зерттеу нәтижесінен есептелген шама, мидағы бос хризинді өлшеу емес. Сондықтан пробиркада микромолярлық концентрацияларда байқалған рецепторлық әсерді қосымша дерексіз ішке қабылдағаннан кейін күтуге болмайды. Бастапқы молекула экспозициясының төмендігі CYP19A1 ароматазасын тежеу жөніндегі зертханалық нәтижелерді адамның гормондық ортасына көшіруді де шектейді; тестостеронды арттыру не ми нейростероидтарын басқару туралы уәделер бұл жерде негізделмеген.

[![Ішке қабылданған хризин ішек пен бауырда конъюгацияланады; қанда бастапқы молекула мен метаболиттер ажыратылған, ал мидағы экспозиция жеке зерттелетін мәселе болып қалады.](https://api.nutrifit.health/api/v2/public/knowledge/files/images/nutrifit-scientific-20261002-pi-chrysin-first-pass-kk.png)](https://api.nutrifit.health/api/v2/public/knowledge/files/images/nutrifit-scientific-20261002-pi-chrysin-first-pass-kk.png)

## ГАМҚ синапсы: рецептор туралы және экстракт туралы не белгілі

Гамма-аминмай қышқылы (ГАМҚ) — жетілген жүйке жүйесіндегі негізгі тежегіш медиаторлардың бірі. Ол әртүрлі рецепторлар арқылы әсер етеді, сондықтан «ГАМҚ әсерін күшейтеді» деген сөз тым жалпылама. GABA_A — лигандпен басқарылатын аниондық арна, ал GABA_B — сигналды G-ақуыздар арқылы жеткізетін метаботропты рецептор. Медиатордың қармалуына ықпал ету, байланысу учаскесі үшін бәсекелесу және рецептор қызметін өзгерту — бір-бірінен бөлек эксперименттік нәтижелер.

### GABA_A құрылысы және тежелудің электрлік мәні

GABA_A рецепторы бес суббірліктен тұрады. Жиі кездесетін синапстық нұсқада екі α-, екі β- және бір γ-суббірлік болады, бірақ рецептор құрамы жасуша мен ми аймағына қарай өзгереді. ГАМҚ β+/α− интерфейстерінде байланысады, ал классикалық бензодиазепиндік учаске бензодиазепиндерге сезімтал нұсқалардағы α+/γ− интерфейсінде орналасады. Ортостериялық учаске негізгі медиаторды таниды, ал аллостериялық учаске басқа заттың оның жауабын өзгертуіне мүмкіндік береді.

Арна ашылғанда мембрананың аниондарға, негізінен $\\mathrm{Cl^-}$-ке өткізгіштігі артады; бикарбонат та үлес қосады. Жетілген нейронда бұл әдетте қозу ықтималдығын төмендетеді, бірақ әрдайым күшті гиперполяризация туғызбайды. Оның орнына шунттаушы әсер болуы мүмкін: қоздырғыш сигналдың мембраналық потенциалды өзгертуі қиындайды. Тоқтың бағыты мен шамасы электрохимиялық градиентке тәуелді. Сондықтан «−70 мВ-тан төмен» дегендей бір мән GABA_A белсенуінің әмбебап нәтижесі емес.

$$
I_{\\mathrm{GABA_A}}=g_{\\mathrm{GABA_A}}\\,(V_m-E_{\\mathrm{GABA_A}})
$$

Мұнда $g$ — ашық арналардың өткізгіштігі, $V_m$ — мембраналық потенциал, ал $E_{\\mathrm{GABA_A}}$ — аниондық токтың реверсиялық потенциалы. Формула физиологиялық қағиданы сипаттайды, пассифлора әсерінің сандық бағасын емес. Ол өткізгіштік өзгерісін жасушаның күйімен бірге бағалау керегін және арнаның кез келген ашылуын «миды толық өшіру» деп атауға болмайтынын көрсетеді.

Бензодиазепиндер — оң аллостериялық модуляторлар: олар ГАМҚ әсерін күшейтеді, оны тікелей алмастырмайды. Олардың тиімділігі мен жағымсыз әсерлері препаратқа, дозаға, қабылдау уақытына және адамға байланысты. Z-гипнотиктер де біркелкі топ емес; золпидемнің α1-суббірлігі бар рецепторларға бейімділігін бүкіл класқа автоматты түрде телуге болмайды. Бұл дәрілердің нақты шектеулерін олардың әсерін «мең-зең күй» деп сипаттау арқылы көрсету қажет емес: мұндай метафора әртүрлі препараттар мен клиникалық жағдайлардың айырмасын жасырады.

### Хризин: рецептор лиганды болуы оның дәлелденген селективті анксиолитик екенін білдірмейді

Medina, Wolfman және әріптестерінің ертеректегі еңбектері хризинге қызығушылықты оның орталық бензодиазепиндік учаскелермен байланысуымен және жануарлар модельдеріндегі мінез-құлық әсерлерімен ұштастырды. Флавоноидтарды зерттегенде мазасыздыққа ұқсас мінез-құлық, құрысу белсенділігі және қозғалыс қызметі қарастырылды. Бұл нәтижелер жаңа қосылыстарды іздеу үшін маңызды, бірақ хризинге диазепам әсерінің нақты пайызы түрінде берілген әмбебап ішкі тиімділік телуге мүмкіндік бермейді. Сондай-ақ олар пассифлораның тұтас экстрактісі адамда тежегіш токтарды тұрақты түрде 25–45%-ға арттыратынын дәлелдемейді.

Маңызды айырмашылық — **байланысу** мен **қызметтің** арасында. Радиолигандты ығыстыру зерттелген жүйедегі өзара әрекеттесуді растайды, бірақ зат рецептор жауабын күшейте ме, әлсірете ме, әлде өзгертпей ме — мұны өздігінен көрсетпейді. Флумазенилдің мінез-құлық әсерін қайтаруы бензодиазепинге сезімтал ГАМҚергиялық механизмнің қатысуын қолдайды, бірақ экстрактінің нақты молекуласын немесе оның адамдағы экспозициясын анықтамайды. Бір ғана тәжірибеге сүйеніп BZF, хризин және барлық C-гликозидтерді төмен тиімді PAM-дар деп бірдей атауға болмайды.

Суббірліктердің рөлі селективті модуляторларға қызығушылықты түсіндіреді. α1-суббірлігі бар рецепторлар седативтік әсерлерге, α2/α3 — анксиолитикалық әсерлердің бір бөлігіне, ал α5 — гиппокамптық тежелу мен жад үдерістеріне қатысады. Бұлар — функционалдық байланыстар, «бір суббірлік — бір симптом» деген қатаң карта емес. Пассифлора препараттарының α1/α5 әсерлерінен толық айналып өтіп, α2/α3-ке селективті екені немесе атаксия, ұйқышылдық пен жад бұзылыстары болмайтыны туралы тұжырым жасауға жеткілікті негіз жоқ.

### Appel және Grundmann тәжірибелері нені көрсетті

Appel жұмысында нақты бір экстракт синаптосомаларда — оқшауланған жүйке ұштарында — таңбаланған ГАМҚ-ның қармалуын төмендеткен. Рецепторлық талдауларда GABA_A және GABA_B байланысуы зерттелген, ал G-ақуыз белсенуінің функционалдық сынағы GABA_B антагонизмін көрсеткен. Бұл ретте зерттелген экстрактінің GABA_A бензодиазепиндік учаскесіне мәлімделген әсері байқалмаған. Демек нәтижелер «экстракт барлық тежегіш рецепторларды белсендіреді» деген қарапайым сызбаны растамайды.

Grundmann-ның тышқандарға жасаған зерттеуінде басқа, химиялық құрамы сипатталған экстракт қолданылған; негізгі анықталған компоненттер арасында ориентин, гомоориентин, витексин және изовитексин болған. Флумазенил мазасыздыққа қарсы мінез-құлық әсерін бөгеген, ал 5-HT1A антагонисі бөгемеген; дозаға тәуелділік U-тәрізді болған. Бұл нақты модельде ГАМҚергиялық жүйенің қатысуын қолдайды. Нәтиженің Appel жұмысынан өзгеше болуы экстракция тәсілі, құрам және эксперимент әдісінің маңызын айқындайды; бір тәжірибені өсімдіктің әмбебап механизмі деп жариялауға негіз бермейді.

Егеуқұйрықтарға жасалған зерттеулерде пассифлорадан кейін кеңістіктік жад, стресс кезіндегі мінез-құлық және нейротрансмиссия өзгерістері де қарастырылған. Бұл деректер эксперименттік көріністі кеңейтеді, бірақ лабиринттегі тапсырманы адамның жадын бағалаумен теңестіруге болмайды, ал нейромедиатор көрсеткішінің өзгерісі клиникалық механизмді анықтамайды. Сол сияқты жануарлардағы ұйқы зерттеулері пациент полисомнографиясының орнына жүрмейді. Олар экстракт қабылдайтын адамның жады міндетті түрде сақталатынын немесе ұйқының нақты бір кезеңі артатынын растамайды.

[![ГАМҚ синапстық саңылауға бөлініп, GABA_A арнасын белсендіреді де тасымалдағыштар арқылы қайта қармалады; экстрактінің модельдік әсері дәлелденген физиологиядан бөлек көрсетілген.](https://api.nutrifit.health/api/v2/public/knowledge/files/images/nutrifit-scientific-20261002-pi-gaba-synapse-kk.png)](https://api.nutrifit.health/api/v2/public/knowledge/files/images/nutrifit-scientific-20261002-pi-gaba-synapse-kk.png)

Бұл көріністің практикалық мағынасы — нәтижелерді тікелей көшіру мүмкіндігінің шектеулігі. Егеуқұйрық жүйке ұштарындағы қармалу өзгерісі капсуладағы зат адам миындағы нақты бір GAT тасымалдағышын бөгейді дегенді дәлелдемейді. Өсімдік препаратындағы ГАМҚ мөлшері оның орталық жүйке жүйесіне түсетінін де растамайды. Шеткері рецепторлар мен гематоэнцефалдық бөгетке қатысты сұрақтар [экзогендік ГАМҚ туралы](/ru/knowledge/gaba-blood-brain-barrier-vagus-enteric) материалда талданған; ол экстракт фармакологиясын жеке медиатордың фармакологиясымен шатастырмауға көмектеседі.

## Ұйқыны бірнеше тәсілмен өлшеу керек

Ұйықтар алдындағы ширығудың азаюы ұйықтап кетуді жеңілдетуі мүмкін, бірақ бұл қисынды байланыс ұйқының бүкіл құрылымы қалпына келетінін дәлелдемейді. Оны зерттеу үшін полисомнография жүргізіледі: электроэнцефалограмма, көз қозғалысы және бұлшықет белсенділігі тыныс алу мен басқа сигналдармен салыстырылады. Ұйқының субъективті сапасы басқа сұраққа жауап береді — адам түнді қалай өткерді және одан кейін өзін қалай сезінеді. Бұл әдістер бірін-бірі толықтырады, алайда күнделіктегі оң бағаны терең ұйқының артуы деп атауға болмайды.

### NREM, REM және зерттеу нәтижелерінің көрсеткіштері

NREM ұйқысы N1, N2 және N3 кезеңдеріне бөлінеді. N1 — ұйқыға ауысу; N2-ге ұйқы ұршықтары мен K-кешендері тән; N3-де баяу толқынды белсенділік айқын болады. REM көздің жылдам қимылымен, электроэнцефалограмманың ерекше көрінісімен және қаңқа бұлшықеттерінің көбіндегі тонустың төмендеуімен ерекшеленеді. Кезеңдер түн бойы алмасып отырады, ал олардың ұзақтығы мен арақатынасы жасқа, оған дейінгі ояу жүруге және денсаулық жағдайына қарай өзгереді.

Баяу толқынды ұйқы қалпына келу және икемділік үдерістерімен байланысты, ал әртүрлі кезеңдер жад пен эмоцияны өңдеуге қатысады. Ұйқы зерттеулерінде мидағы сұйықтық пен метаболиттердің қозғалысы, соның ішінде глимфалық механизмдер де қарастырылады. Алайда осы жалпы түсініктерге сүйеніп, пассифлора адамда β-амилоид немесе тау ақуызының шығарылуын арттырады деуге болмайды. Сол сияқты N3 кезеңі мен өсу гормонының бөлінуі арасындағы ұсынылған байланыс қоспаның анаболикалық әсерін дәлелдемейді.

| Көрсеткіш | Нені өлшейді | Одан жеке өзінен нені қорытындылауға болмайды |
| --- | --- | --- |
| SOL, ұйқыға кету латенттілігі | Ұйықтауға әрекеттенгеннен бастап анықталған ұйқы басталғанға дейінгі уақыт | Ұйқының барлық кезеңі қалпына келгенін |
| TST, жалпы ұйқы уақыты | Тіркелген ұйқының жиынтық ұзақтығын | Дәл N3 ұзарғанын немесе когнитивтік қызмет жақсарғанын |
| WASO | Алғаш ұйықтап кеткеннен кейінгі ояу уақытты | Кортизол секрециясы өзгергенін |
| Ұйқы тиімділігі | Төсекте өткізген уақыттың ұйқымен өткен үлесін | Ұйқысыздық себептері жойылғанын |
| Кезеңдердің ұзақтығы мен үлестірімі | Полисомнографиядағы N1, N2, N3 және REM кезеңдерін | Нәтиже кез келген экстракт пен ұзақ қолдануда қайталанатынын |
| Субъективті сапа | Пациенттің ұйқыға берген бағасын | Түнгі объективті профиль дәл сондай дәрежеде өзгергенін |

$$
\\text{Ұйқы тиімділігі}=\\frac{\\text{TST}}{\\text{төсекте болған уақыт}}\\times100\\%
$$

Нәтижені түсіндіру үшін бастапқы деңгейден өзгерісті плацебодан артықшылықтан ажырату маңызды. Зерттеуге қатысу, күту, күн тәртібінің өзгеруі немесе симптомдардың табиғи ауытқуы салдарынан екі топта да ұйқы жақсаруы мүмкін. Сондықтан бір топтағы «дейін — кейін» статистикалық мәнді өзгеріс препараттың өзіне тән әсерін дәлелдемейді. Тағы бір бөлек мәселе — жақсарудың күнделікті өмірде қаншалықты сезілетіні және қысқа курс аяқталған соң сақталатыны.

### Шай мен экстракт: екі түрлі клиникалық бақылау

Ngan мен Conduit пассифлора шайын және ұйқының субъективті сапасын зерттеген. Бұл зерттелген жағдайдағы нақты тұнбаның ықтимал пайдасын талқылауға мүмкіндік береді, бірақ кез келген қою капсула дәл сондай әсер етеді дегенді білдірмейді. Субъективті бағадан REM сақталатынын, дельта қуаты артатынын немесе таңертең қалдық әсер болмайтынын да қорытындылауға болмайды. Полисомнографиялық бақылаулар мен күнделіктерді әр әдіс бойынша қолда бар деректер көлеміне сай бөлек сипаттау керек.

Lee зерттеуіне ұйқысыздық бұзылысы бар 110 ересек қатысып, олар екі апта бойы экстракт немесе плацебо қабылдаған. Жалпы ұйқы уақыты пассифлора тобында $23{,}05\\pm54{,}26$ минутқа, плацебо тобында $-0{,}16\\pm53{,}12$ минутқа өзгерген; топтар арасындағы $p=0{,}049$ болған. Ұйқы тиімділігі мен WASO экстракт тобында бастапқы деңгейден жақсарғанымен, осы көрсеткіштер бойынша плацебодан артықшылық анықталмаған. Бұл TST көрсеткіші бойынша, айтарлықтай құбылмалылық аясындағы оң сигнал, ұйқының барлық кезеңі қалпына келді деген дәлел емес.

Бақылау мерзімінің қысқалығы нәтиженің тұрақтылығы туралы қорытындыны шектейді. Зерттеу SOL-дың 20–40%-ға жалпы азаюын, REM/N3 толық сақталатынын, глимфалық клиренс күшейетінін немесе таңертең ұйқышылдық болмайтынын негіздемейді. Ересектердегі нәтижені балаларға, жүкті адамдарға немесе пассифлораның кез келген басқа өніміне де көшіруге болмайды. «Ұйқының кейбір көрсеткіштері аздап жақсаруы мүмкін» деген тұжырым физиологиялық қайта іске қосылу туралы уәдеден гөрі деректерге дәлірек сай келеді.

### Стресс осі: қисынды байланыс, бірақ оны бөлек дәлелдеу қажет

Мазасыздық, сергектік пен түнгі оянулар стресс жүйелерінің белсенділігіне байланысты болуы мүмкін. Гипоталамус-гипофиз-бүйрекүсті осінде кортиколиберин CRH АКТГ бөлінуін ынталандырады, ал АКТГ бүйрекүсті бездерінің кортизол бөлуін арттырады. Көкшіл дақ сергектіктің норадренергиялық реттелуіне қатысады. Бұл жүйелер өзара байланысты, бірақ бірдей емес; түнде ояу жатудың әрбір эпизоды өлшенген «кортизол серпіні» емес.

$$
\\text{Гипоталамус: CRH}\\rightarrow\\text{Гипофиз: АКТГ}\\rightarrow\\text{Бүйрекүсті бездері: кортизол}
$$

Стресс желілерін реттеудегі ГАМҚ-ның жалпы рөлі пассифлора гиперқозуды өзгертуі мүмкін деген болжам жасауға мүмкіндік береді. Бірақ қолда бар клиникалық зерттеулер экстрактінің адамда паравентрикулярлық ядро нейрондарын тікелей тежейтінін, түнгі кортизол профилін тегістейтінін немесе кезбе жүйке белсенділігін арттыратынын анықтамайды. Жүрек соғу жиілігі вариабельдігі тыныс алуға, дене қалпына, тәулік уақыты мен талдау әдісіне де тәуелді; ол препараттан кейін «парасимпатикалық жүйе қосылғанының» дайын дәлелі емес. Бұл механизмдер тиісті өлшемдер қолданылатын зерттеулерге арналған сұрақ болып қала береді.


## Клиникадағы мазасыздық: төрт апталық ем және процедура алдындағы бірнеше минут

Пассифлораның мазасыздыққа әсері туралы деректер әртүрлі жағдайларды қамтиды: ұзаққа созылатын мазасыздық бұзылысы мен медициналық араласу алдындағы қысқа мерзімді ширығу. Симптомның ортақ болуы бұл жағдайларды бір клиникалық міндетке айналдырмайды. Генерализацияланған мазасыздықта тұрақты жауап, күнделікті қызмет және қайталанудың алдын алу маңызды; операция алдында анестезия мен қалпына келу қауіпсіздігін сақтай отырып, ширығуды бақылаулы түрде азайту көзделеді. Бір жағдайдағы нәтижені екіншісіне тікелей көшіруге болмайды.

### Оксазепаммен салыстыру нені білдіреді

Akhondzadeh жүргізген пилоттық сынақта генерализацияланған мазасыздық бұзылысы бар 36 пациент төрт апта бойы тәулігіне 45 тамшы сұйық пассифлора экстрактісін немесе тәулігіне 30 мг оксазепамды және сәйкес плацеболарды қабылдауға бөлінген. Зерттеу соңында топтар арасындағы мазасыздық айырмасы мәнді деп анықталмаған. Оксазепамның әсері жылдамырақ басталған, ал жұмыс қабілетінің бұзылуы оның тобында жиірек хабарланған. Бұл маңызды зерттеу сигналы, бірақ терапиялық теңдіктің дәлелі емес.

Статистикалық тұрғыдан анықталатын айырманың болмауы мен эквиваленттіліктің дәлелденуі — екі бөлек нәтиже. Екіншісін растау үшін алдын ала белгіленген шектері бар, арнайы жоспарланған дизайн және қатысушылар саны жеткілікті зерттеу қажет. Шағын пилоттық жұмыс препараттардың ауыр симптомдарда, ұзақ емдеуде немесе қайталанудың алдын алуда тең екенін анықтамайды. Бір сұйық формадағы тамшы санын барлық экстракт үшін әмбебап дозаға да айналдырмайды және когнитивтік жағымсыз әсерлер мүлде болмайтынын дәлелдемейді.

### Хирургия мен стоматология нәтижелерінен нені алуға болады

Movafegh-тің плацебо-бақыланатын зерттеуінде амбулаториялық операция алдында пассифлораны бір рет қабылдау қарастырылған. Aslanargun жұмысында жұлындық анестезия алдындағы мазасыздық зерттелген. Бұл сынақтар медициналық процедура жағдайында нақты препараттарға қызығушылықты қолдайды; нәтижелерді мазасыздық шкалалары, бағалау уақыты, пациент сипаттары және анестезия хаттамасы аясында түсіндіру қажет. Олар медициналық араласу алдында препаратты өз бетінше қабылдау тәртібін ұсынбайды.

Dantas-тың стоматологиялық айқаспалы сынағына 40 қатысушы кірген: төменгі үшінші азу тістерін жұлмас бұрын 260 мг пассифлора мен 15 мг мидазолам салыстырылған. Екі хаттамада да көптеген қатысушы өзін сабырлы немесе аздап мазасыз сезінгенін айтқан; мидазолам тобында 20% процедураны есіне түсірмегенін хабарлаған. Бірақ пассифлора седативтік әсерден ада болмаған: жағымсыз әсерлер кестесінде пассифлора хаттамасы бақылауларының 50%-ында ұйқышылдық тіркелген. Бұл нақты нәтиже ұйқышылдық мүлде болмайды деген уәдені жоққа шығарады, алайда оның жиілігін барлық форма мен жағдайға көшіруге болмайды.

| Клиникалық жағдай | Негізгі сигнал | Қорытындының шегі |
| --- | --- | --- |
| Генерализацияланған мазасыздық бұзылысы | Оксазепаммен пилоттық салыстыру; төрт аптаның соңында анықталған айырма болмаған | Эквиваленттілік дәлелденбеген, тағайындалған емді ауыстыруға негіз жоқ |
| Операция алдындағы мазасыздық | Кейбір бақыланатын хаттамаларда ширығу азаюы мүмкін | Анестезия алдында өз бетінше қабылдау схемасы емес |
| Стоматологиялық араласу | Шағын таңдамада мазасыздықты бақылау және мидазоламға қарағанда естелікке азырақ ықпал болуы мүмкін | Ұйқышылдық болуы ықтимал; когнитивтік қауіпсіздік әмбебап екені дәлелденбеген |
| Ұйқысыздық | Екі апталық сынақта TST көрсеткіші бойынша артықшылық | REM/N3 қалпына келуі немесе ұзақ ем тиімділігі дәлелденбеген |

Janda-ның жүйелі шолулары мен Miroddi-дің клиникалық шолуы осы әдебиет бағыттарын біріктіреді, бірақ жинақтау препараттар мен зерттеу дизайндарының әркелкілігін жоймайды. Шағын таңдама, әртүрлі нәтижелік көрсеткіштер және қысқа бақылау мерзімі қорытынды күшін шектейді. Сондықтан «дәлелдер базасы» деген атау клиникалық айқындықтың молекулалық гипотезалардың тартымдылығынан едәуір төмен екенін жасырмауы керек.

## BZF, толеранттылық және тоқтату: жануар моделі неліктен емдеу хаттамасы емес

Dhawan зерттеулерінде бензофлавон фракциясы тышқандарда алкогольді тоқтатқан кездегі мазасыздыққа ұқсас белгілерге және тәуелділіктің басқа модельдеріне байланысты қарастырылған. Бұл — нақты эксперименттік жағдайлар: құрамы анықталған фракция, белгіленген енгізу тәсілі, абстиненцияның белгілі бір кезеңі және мінез-құлық өлшемдері. Мұндай модельдегі бір белгінің азаюы тәуелділік ауру ретінде емделді дегенді білдірмейді. Сондай-ақ бұл әсер флавоноидтар бойынша стандартталған кез келген экстрактіде бар екенін дәлелдемейді.

Толеранттылық жөніндегі жұмыстарда да осылай ажырату қажет. Ұзақ әсер кезінде рецепторлар мен нейрондық желілер бейімделуі мүмкін, бірақ нақты механизм зат пен қабылдау тәртібіне байланысты. Хризинді «жұмсақ» модулятор деу оның фосфорлануды, рецепторлардың ішке тартылуын немесе өзге бейімделулерді туғызбайтынын қорытындылауға жеткіліксіз. BZF-тің ароматаза мен нейростероидтарға болжамды әсері адамдарда толеранттылықтың алдын алатынын дәлелдемейді; тиісті концентрациялар, әсер ететін молекула және клиникалық нәтиже бөлек анықталуы керек.

Пассифлораға **«тәуелділік индексі нөл»** деп баға беруге негіз жоқ. Бензодиазепиндермен салыстыруға келетін қауіптің жақсы дәлелденбеуі бірнеше ай не жыл қолданғаннан кейін ешқандай қауіп болмайтыны дәлелденді деген сөз емес. Шағын әрі қысқа зерттеулер сирек жағымсыз құбылыстарды жоққа шығармайды және ұзақ қолдануды тоқтатуды толық бағаламайды. Сонымен қатар тағайындалған бензодиазепинді біртіндеп тоқтату қажеттілігі оның өз тәуекелдеріне байланысты; пассифлора экстрактісі мұндай препаратты күрт доғаруға негіз болмайды.

Алкоголь не опиоид қолданғаннан кейінгі детоксикация және бензодиазепиндерді тоқтату клиникалық бақылауды талап етеді. BZF бойынша жануар тәжірибелері үй жағдайындағы хаттама бермейді әрі құрысудан немесе өзге ауыр асқынулардан қорғайтынын дәлелдемейді. Пассифлораны көмекші құрал ретінде тек нақты медициналық шешім аясында қарастыруға болады; оған абстиненция синдромын өз бетінше емдеу қабілетін телуге болмайды. Осылайша эксперименттік бағыттың ғылыми мәні сақталып, қауіпті уәдеге айналмайды.


## Препаратты тек өсімдік атауына қарап емес, қалай оқу керек

«Пассифлора 300 мг» деп жазылған екі қаптамада әртүрлі өнім болуы мүмкін. Бірінде ұнтақталған шөптің массасы, екіншісінде құрғақ экстрактінің массасы, үшіншісінде қосымша заттары бар қоспа көрсетіледі. Экстракция еріткіші, шикізат пен экстракт қатынасы, химиялық профиль және өзге компоненттер өнімнің зерттеуде қолданылған препаратпен қаншалықты салыстырылатынын анықтайды. Миллиграмм саны осы сипаттамалармен бірге ғана мәнге ие.

### DER және сапа маркерлері

DER — бастапқы өсімдік шикізатының мөлшерінің алынған экстракт мөлшеріне қатынасы. Қосылған қосымша заттарды есепке алмайтын нативті құрғақ экстракт үшін оны массалар қатынасы ретінде көрсетуге болады. Көрсетілген сипаттаманың нативті экстрактке ме, әлде дайын қоспаға ма қатысты екенін нақтылау керек; әйтпесе қаптамаларды жай ғана салыстыру жаңылыстыруы мүмкін.

$$
\\mathrm{DER_{native}}=\\frac{m_{\\text{бастапқы құрғақ шикізат}}}{m_{\\text{нативті экстракт}}}
$$

Мысалы, 5:1 деген белгі нативті экстрактінің бір массалық бөлігін алу үшін шикізаттың бес бөлігін пайдаланғанын білдіреді. Бұл клиникалық әсер бес есе жоғары дегенді де, басқа DER-і бар препараттан артық дегенді де білдірмейді. Су тұнбасы мен су-спирт экстрактісі заттарды әртүрлі арақатынаста бөліп шығаруы мүмкін; кейбір компоненттердің көбірек шығуы да жақсы нәтижеге тең емес. Сондықтан нақты препаратқа байланыстырылмаған әмбебап «оңтайлы DER 4:1–10:1» таңдау қағидасы негізделмеген.

Флавоноидтардың жалпы мөлшерін витексинге шаққандағы балама түрінде талдау нәтижені таңдалған стандартпен өрнектеу тәсілі болып саналады. Өлшенген барлық қосылыс витексиннен тұрады дегенді білдірмейді әрі хризин не BZF дозасының нақты мөлшеріне кепілдік бермейді. Профильді анықтау үшін тиісті хроматографиялық әдістер қолданылады; сандық нәтижені әдіспен және спецификациямен бірге қарастырған жөн. Шикізатқа қойылатын әртүрлі фармакопеялық талаптарды және экстракт туралы коммерциялық мәлімдемелерді біріктіріп, ойдан шығарылған «белсенділік пайызын» жасауға болмайды.

| Құжаттар мен заттаңбадан нені іздеу керек | Бұл не үшін қажет |
| --- | --- |
| *Passiflora incarnata* L. және пайдаланылған жерүсті бөлігі | Түрдің не өсімдік мүшесінің ауыстырылмағанын анықтау үшін |
| Шөп, тұнба, сұйық немесе құрғақ экстракт | Доза бірлігі нені білдіретінін түсіну үшін |
| Экстракция еріткіші мен DER, қолданылатын жағдайда | Өнімдер мен жарияланған зерттеулерді салыстыру үшін |
| Маркер, оның мөлшері және талдау әдісі | Клиникалық күш туралы уәде бермей, құрамның қайталануын бағалау үшін |
| Басқа тыныштандыратын өсімдіктер мен спиртті қоса алғандағы толық құрам | Біріктірілімдер мен жағымсыз әсерлердің ықтимал көзін бағалау үшін |
| Партия сапасын бақылау: ластану, сәйкестік, микробиология | Құжатпен расталған сапаны жарнамалық сипаттамадан ажырату үшін |

Сапаны бақылау — белгіленген шектер мен талдамалық спецификацияға сәйкестік, қоспалардың кез келген ізі «мүлде жоқ» деген сөз емес. Ауыр металдар, пестицидтер және микробтық ластану үшін қолданылатын шек, әдіс және нақты партияның құжаттары маңызды. Флавоноидтардың жалпы мөлшерінің жоғары көрсеткіші препараттың тазалығын да, тиімділігін де өздігінен дәлелдемейді.

### Неліктен мұнда күндізгі не кешкі әмбебап доза берілмейді

Жарияланымдарда сұйық және қатты түрлердің әртүрлісі қолданылған; қысқа премедикация мазасыздық не ұйқысыздыққа арналған курстан өзгеше болған. Мақалада келтірілген 45 тамшы, 260 мг және өзге режимдер нақты зерттеулерді сипаттайды. Өнімнің құрамы, концентрациясы мен сипаттамаларын білмей, оларды бір-біріне айналдыруға болмайды. Атап айтқанда, фармакокинетикалық зерттеудегі 400 мг таза хризин 400 мг пассифлораға тең емес.

Сондықтан қолда бар деректерден тәулігіне бірнеше рет 150–250 мг немесе ұйықтар алдында 300–500 мг деген әмбебап режимді шығару мүмкін емес. Іс жүзінде қолдану нақты тіркелген препараттың нұсқаулығына және клиникалық мақсатқа сүйенуі тиіс. Қабылдау уақытын таңертең рецепторлар міндетті түрде «босайды» немесе бүкіл қоспаның жартылай шығарылу кезеңі біреу ғана деген уәдемен түсіндіруге болмайды. Көп қосылысты экстрактіні бір тұрақты шамаға сыйғызу мүмкін емес.

Жақсару деп нені есептейтініңізді алдын ала анықтаған пайдалы: ұйықтап кетуге кететін уақыттың қысқаруы, түнгі ояу кезеңдердің азаюы немесе күндіз ұйқышылдықсыз ширығудың төмендеуі. Ұйқы мен көңіл күй күнделігі бұл өзгерістерді бақылауға көмектеседі, бірақ REM/N3 кезеңдерін өлшемейді. Айқын мазасыздық не ұйқысыздық сақталса, дозаны шексіз көбейткеннен гөрі себептерін іздеу маңызды. Созылмалы мәселелерде клиникалық бағалау, мінез-құлық тәсілдері және қажетті ем қарастырылады; олардың орнына өсімдік қоспасын қолданбайды.

## Біріктірілімдер: биохимиялық қисын және нақты көтерімділік

Бірнеше «тыныштандыратын» затты біріктіру сызбада нанымды көрінеді: бірі рецепторға әсер етеді, екіншісі медиатор алмасуына, үшіншісі қоздырғыш берілуге ықпал етеді. Ағзада бұл жолдар сандар сияқты қосылмайды. Экспозициясы, әсер ету уақыты, нысаналардың орналасуы мен жағымсыз әсерлері әртүрлі; біріктірілім ұйқыны жақсартудан бұрын ұйқышылдықты күшейтуі мүмкін. Әр компонент бойынша бөлек зерттеулердің болуы дайын қоспаның синергиясын дәлелдемейді.

### Валериана және пассифлора

Валерианада ГАМҚергиялық берілуге әсері, соның ішінде рецептор модуляциясы мен медиатор алмасуының кейбір үдерістері зерттелген заттар бар. Алайда валерен қышқылын клиникалық қолданылатын қоспада дәлелденген селективті ГАМҚ-трансаминаза тежегіші деу тым кесімді. Мұндай механизмдік сипаттамадан «250 мг пассифлораға 200 мг валериана» деген оңтайлы жұпты да шығаруға болмайды. Құрама препаратты өз деректері бар дербес өнім ретінде бағалау қажет.

Екі компонент те тежегіш беріліспен байланысты болған күннің өзінде клиникалық әсер пайдалы бағытта міндетті түрде күшеймейді. Күндізгі әлсіздік артуы немесе көтерімділік нашарлауы мүмкін, сондай-ақ әр компоненттің үлесін анықтау қиындайды. Сондықтан біріктіргенде құрамды біліп, адамның нақты жағдайын бақылаған жөн; ортақ ГАМҚ нысанасын қауіпсіздік кепілі деп қабылдауға болмайды.

### Магний және глицин қалдығы

$\\mathrm{Mg^{2+}}$ NMDA-рецептор саңылауының физиологиялық, кернеуге тәуелді бөгелуіне қатысады. Бұл нейрофизиологиядағы белгілі қағида, бірақ тапшылығы жоқ адам магний қабылдаса, пассифлора әсері күшейеді немесе N3 кезеңі артады дегенді дәлелдемейді. Магний тапшылығын толықтыру мақсаты мен ұйқысыздықты емдеу мақсаты қиылысуы мүмкін, бірақ бір көрсетілім емес. Тұз түрін де «терең тежегіш каскад» уәдесіне сүйеніп таңдамаған жөн.

Глицин — тежегіш рецепторлары бар және NMDA коагонисі қызметін атқаратын жеке молекула. Алайда магний бисглицинатының бір үлесіндегі глицин мөлшері мен экспозициясы бос глицин жөніндегі зерттеу нәтижелерін оған автоматты түрде телуге мүмкіндік бермейді. Ұйқыны тек стрихнинге сезімтал рецепторларды белсендірумен немесе температура төмендеуімен түсіндіру тым тар. Бұл механизмдердің айырмасы [глицин, NMDA және терморегуляция туралы](/ru/knowledge/glycine-nmda-sleep-core-temperature) мақалада, ал магнийді тәжірибеде толықтыру [магний туралы](/ru/knowledge/magnesium-functions-food-tests-safe-supplementation) материалда қарастырылады.

### Апигенин және L-теанин

Хризин мен апигенин құрылымы жағынан туыстас, бірақ бірін-бірі алмастырмайды. Апигениннің рецепторлық әсерлері және NAD$^+$ алмасуына қатысы бар CD38-ге эксперименттік ықпалы талқыланады. Бұл деректер апигенинді пассифлораға қосу «NAD$^+$ сақталуы» арқылы кешкі ой шырмауын жоятынын дәлелдемейді. Бұл тізбекте клиникалық себеп-салдар байланысы анықталмаған және дайын біріктірілім дозасы белгіленбейді.

L-теанин стресс пен электроэнцефалограмманың кейбір көрсеткіштеріне қатысты зерттеледі. Альфа-белсенділіктің өзгеруі анксиолитикалық емнің әмбебап маркері де, ұйқышылдықсыз сергектіктің кепілі де емес. Глутаматтық беріліспен эксперименттік өзара әрекеттесуді кәдімгі қоспа дозасынан кейін AMPA/каинат рецепторларының клиникалық дәлелденген бөгелуі деп сипаттауға болмайды. [Апигенин](/ru/knowledge/apigenin-gaba-cd38-nad-sleep) және [L-теанин](/ru/knowledge/l-theanine-alpha-waves-gaba-glutamate) туралы материалдар осы талдауды толықтырады, бірақ үш затты автоматты түрде біріктіруге ұсыныс емес.


## Қауіпсіздік: тәуекел мүлде жоқ деп уәде бермей

Пассифлораның ең практикалық қаупі — сергектіктің төмендеуі мен көтерімділіктің нашарлауы, әсіресе басқа заттармен бірге қолданғанда. Ұйқышылдық пен бас айналу болуы мүмкін, сондықтан адамның жеке реакциясын «табиғи» деген сөзге қарап болжауға болмайды. Басқа седативтік дәрілерді, алкогольді, ауырсынуды басатын препараттарды және көп компонентті өнімнің құрамын ерекше ескерген жөн. Анестезия алдында премедикация туралы жарияланымдағы режимді өз бетінше қайталамай, медициналық топқа барлық қоспалар туралы айту қажет.

### Дәрілік өзара әрекеттесулер

Бензодиазепиндермен, Z-гипнотиктермен, барбитураттармен, опиоидтармен және орталық жүйке жүйесін бәсеңдететін өзге дәрілермен бірге қолдану қажетсіз седацияны күшейтуі мүмкін. Өзара әсердің дәрежесі өнім мен жағдайға байланысты; белгілі бір жұпқа арналған зерттеудің болмауы оны қауіпсіз етпейді. Тағайындалған препарат дозасын төмендету кезеңінде пассифлора қолдану дәрігермен бөлек жоспарлауды талап етеді. Пассифлора дозаны өзгертуге не препаратты тоқтатуға өздігінен рұқсат бермейді.

Флавоноидтардың, соның ішінде CYP3A4 пен CYP2C9 ферменттерімен әрекеттесуі туралы зертханалық деректер бар. Алайда сынауықтағы тежеліс қолжетімді концентрацияларды бағаламайынша, адамдағы өзара әрекеттесу шамасын анықтамайды. Жүйелік қан айналымына дейінгі конъюгация экспозицияны шектеуі мүмкін, бірақ бұл бүкіл қоспаның кез келген өзара әсері жоқ деген әмбебап дәлел емес. Варфаринді қоса, емдік диапазоны тар дәрілерді қабылдағанда қоспаның нақты құрамын жеке қарастырған жөн; мұнда клиникалық тұрғыдан анықталған өзара әсер шамасын көрсетуге болмайды.

Флавоноидтардың тромбоциттерге болжамды әсеріне де осы айырмашылық қолданылады. Жеке қосылыстың эксперименттік белсенділігі әдеттегі пассифлора препараты клиникалық маңызды қан кетуге әкеледі дегенді дәлелдемейді. Бірақ күрделі дәрі-дәрмек режимі мен белгісіз құрамды қоспа антикоагулянттармен не антиагреганттармен біріктірер алдында бағалауды қажет етеді. Бұл — білімнің нақты шегі; барлық флавоноидтарды қауіпті не толық бейтарап деп жариялауға негіз емес.

### Кімге ерекше сақтық қажет

Жүктілік пен емізу кезіндегі қауіпсіздік анықталмаған, сондықтан еуропалық монография қолдануды ұсынбайды. 12 жасқа толмаған балалар туралы дерек жеткіліксіз; дәстүрлі қолданудағы жас шектеуі балалардың мазасыздық бұзылыстарында тиімді екенін дәлелдемейді. Аса жоғары сезімталдық — қарсы көрсетілім. Препарат көлік жүргізу немесе механизмдермен жұмыс істеу қабілетін нашарлатуы мүмкін; мұндай әсер байқалса, бұл әрекеттерден бас тарту керек.

Монографияда симптомдар екі аптадан астам сақталса немесе нашарласа, дәрігерге не білікті медицина маманына жүгіну де ұсынылған. Бұл кез келген курстың дәлелденген екі апталық ең ұзақ мерзімі емес, өзін-өзі емдеуді қайта қарауға себеп. Жекелеген өсімдік препараттары жатырды қоздыруы мүмкін деген тарихи деректерді барлық тазартылған экстрактке телуге болмайды, бірақ мұндай әсер расталмағаны жүктілік кезіндегі дерек тапшылығын толықтырмайды.

## «Ұйқыны өзгертпей тыныштандыру» уәдесінен не қалады

Пассифлораның мазмұнды ғылыми тарихы бар: ботаникалық тұрғыдан анықталған шикізат, күрделі флавоноидтық профиль, ГАМҚергиялық жүйемен эксперименттік әрекеттесу және мазасыздық пен ұйқы бұзылыстарындағы шағын клиникалық сынақтар. Бұл бағыттардың ешқайсысы α2/α3 селективтілігі дәлелденген, тәуелділік мүлде болмайды немесе REM мен N3 толық сақталады деп уәде етуді талап етпейді. Керісінше, молекула, экстракт және нақты клиникалық хаттама арасындағы айырманы түсіну материалды іс жүзінде пайдалы етеді.

Пациент үшін негізгі сұрақ — белгілі бір өнім нақты жағдайда көмектесе ме және оның күндізгі халге қандай салдары бар. Маман үшін бұған құрам, қолжетімді экспозиция, бақылау тобы, таңдалған нәтиже және бақылау ұзақтығы қосылады. Жеңіл ширығу мен ұйқы қиындығында пассифлораны орынды талқылауға болады, бірақ деректер мазасыздық бұзылысын, созылмалы ұйқысыздықты немесе тәуелділікті емдеудің орнына оны қолдануға негіз бермейді. Осындай дәлдік эксперименттік нейрофармакологияны клиникалық уәдеге айналдырмай, өсімдікке деген ғылыми қызығушылықты сақтауға мүмкіндік береді.

## Жиі қойылатын сұрақтар

### Пассифлора маракуйямен бір өсімдік пе?

Жоқ. Бұл мақалада Passiflora incarnata өсімдігінің жерүсті бөліктері қарастырылады. Тағамдық маракуйя жемісі әдетте басқа түрлерден алынады; оның құрамы мен әсері дәрілік шикізатқа тең емес.

### Капсуладан кейін хризиннің миға жететіні дәлелденген бе?

Липофилдік мұны дәлелдемейді. Адамдар қатысқан шағын зерттеуде ішке қабылдағаннан кейін бастапқы хризиннің жүйелік экспозициясы төмен болған; оның мидағы бос концентрациясы өлшенбеген.

### Пассифлора жұмсақ бензодиазепин сияқты әсер ете ме?

Бұл тым қарапайым сипаттама. Жеке молекулалар мен экстрактілер бойынша, соның ішінде ГАМҚ қармалуына және GABA_B антагонизміне қатысты, әртүрлі эксперименттік нәтижелер бар. Адамдарда препараттың әмбебап бензодиазепиндік модуляциясы мен α2/α3 селективтілігі анықталмаған.

### Ұйқыны жақсартатыны туралы деректер бар ма?

Ересектер қатысқан екі апталық сынақта жалпы ұйқы уақыты бойынша артықшылық көрсетілген. WASO мен ұйқы тиімділігінің топ ішіндегі жақсаруы плацебодан артықшылықпен қатар жүрмеген. Бұл деректер ұйқының барлық кезеңдері қалпына келетінін дәлелдемейді.

### Ұйқышылдық болмайды деп күтуге бола ма?

Жоқ. Стоматологиялық сынақта пассифлорадан кейін де ұйқышылдық байқалған. Реакция препаратқа, жағдайға және бірге қабылданатын заттарға байланысты; көлік жүргізу қабілеті нашарлауы мүмкін.

### Оксазепаммен тең екені дәлелденді ме?

Жоқ. Пилоттық салыстыруда төрт апта соңында айырма анықталмаған, бірақ бұл эквиваленттілікті дәлелдеуге жеткіліксіз. Ол тағайындалған емді өз бетінше ауыстыруға негіз болмайды.

### Неге әмбебап доза көрсетілмеген?

Өсімдік шикізаты, шай, сұйық және құрғақ экстракт құрамдары мен концентрациялары бойынша ерекшеленеді. Бір жарияланымдағы режимді кез келген өнімге көшіруге болмайды; нақты препарат нұсқаулығын орындап, клиникалық мақсатты ескеру қажет.

### Пассифлораны магниймен, валерианамен немесе теанинмен біріктірудің мәні бар ма?

Жалпы механизмдік болжамдар дайын қоспаның клиникалық синергиясын дәлелдемейді. Бірге қолдану ұйқышылдықты күшейтіп, жеке компоненттердің үлесін бағалауды қиындатуы мүмкін.

### Пассифлора бензодиазепинді қауіпсіз тоқтатуға көмектесе ме?

Ол препаратты күрт тоқтатуға негіз бермейді. BZF жөніндегі жануар тәжірибелері дәрігердің тоқтату жоспарын алмастырмайды әрі ауыр абстиненциядан қорғайтынын дәлелдемейді.

### Препаратты кім өз бетінше қолданбауы керек?

Жүктілік пен емізу кезіндегі қауіпсіздік анықталмаған, сондықтан қолдану ұсынылмайды; 12 жасқа дейінгі балалар туралы дерек жеткіліксіз. Дәрілердің күрделі үйлесімі, ауыр симптомдар, олардың күшеюі немесе екі аптадан артық сақталуы клиникалық бағалауды қажет етеді.

## Дереккөздер

- [Akhondzadeh S et al. — Passionflower in the treatment of generalized anxiety: a pilot double-blind randomized controlled trial with oxazepam.](https://doi.org/10.1046/j.1365-2710.2001.00367.x)
- [Movafegh A et al. — Preoperative oral Passiflora incarnata reduces anxiety in ambulatory surgery patients: a double-blind, placebo-controlled study.](https://doi.org/10.1213/ane.0b013e318172c3f9)
- [Aslanargun P et al. — Passiflora incarnata Linneaus as an anxiolytic before spinal anesthesia.](https://doi.org/10.1007/s00540-011-1265-6)
- [Dantas LP et al. — Effects of passiflora incarnata and midazolam for control of anxiety in patients undergoing dental extraction.](https://doi.org/10.4317/medoral.21140)
- [Lee J et al. — Effects of Passiflora incarnata Linnaeus on polysomnographic sleep parameters in subjects with insomnia disorder: a double-blind randomized placebo-controlled study.](https://doi.org/10.1097/YIC.0000000000000291)
- [Ngan A et al. — A double-blind, placebo-controlled investigation of the effects of Passiflora incarnata (passionflower) herbal tea on subjective sleep quality.](https://doi.org/10.1002/ptr.3400)
- [Appel K et al. — Modulation of the gamma-aminobutyric acid (GABA) system by Passiflora incarnata L.](https://doi.org/10.1002/ptr.3352)
- [Dhawan K et al. — Anti-anxiety studies on extracts of Passiflora incarnata Linneaus.](https://doi.org/10.1016/s0378-8741(01)00339-7)
- [Dhawan K et al. — Suppression of alcohol-cessation-oriented hyper-anxiety by the benzoflavone moiety of Passiflora incarnata Linneaus in mice.](https://doi.org/10.1016/s0378-8741(02)00084-3)
- [Dhawan K et al. — Passiflora: a review update.](https://doi.org/10.1016/j.jep.2004.05.019)
- [Medina JH et al. — Chrysin (5,7-di-OH-flavone), a naturally-occurring ligand for benzodiazepine receptors, with anticonvulsant properties.](https://doi.org/10.1016/0006-2952(90)90717-d)
- [Wolfman C et al. — Possible anxiolytic effects of chrysin, a central benzodiazepine receptor ligand isolated from Passiflora coerulea.](https://doi.org/10.1016/0091-3057(94)90103-1)
- [Zanoli P et al. — Behavioral characterisation of the flavonoids apigenin and chrysin.](https://doi.org/10.1016/s0367-326x(00)00186-6)
- [Janda K et al. — Passiflora incarnata in Neuropsychiatric Disorders-A Systematic Review.](https://doi.org/10.3390/nu12123894)
- [Miroddi M et al. — Passiflora incarnata L.: Ethnopharmacology, clinical application, safety and evaluation of clinical trials.](https://doi.org/10.1016/j.jep.2013.09.047)
- [Brown E et al. — Evaluation of the anxiolytic effects of chrysin, a Passiflora incarnata constituent, in the elevated plus-maze in laboratory rats.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17966676/)
- [Jawna-Zboińska K et al. — Passiflora incarnata L. Improves Spatial Memory, Reduces Stress, and Affects Neurotransmission in Rats.](https://doi.org/10.4149/gpb_2016007)
- EMA/HMPC. Assessment report on Passiflora incarnata L., herba. EMA/HMPC/669738/2013. 2014.
- [Guerrero FA et al. — Effect of a medicinal plant (Passiflora incarnata L) on sleep.](https://doi.org/10.5935/1984-0063.20170018)
- [Grundmann O et al. — Anxiolytic activity of a phytochemically characterized Passiflora incarnata extract is mediated via the GABAergic system. Planta Medica. 2008;74:1769–1773.](https://doi.org/10.1055/s-0028-1088322)
- [Walle T et al. — Disposition and metabolism of the flavonoid chrysin in normal volunteers. British Journal of Clinical Pharmacology. 2001;51:143–146.](https://doi.org/10.1111/j.1365-2125.2001.01317.x)
- [EMA/HMPC. Community herbal monograph on Passiflora incarnata L., herba. EMA/HMPC/669740/2013. 2014.](https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-monograph/final-community-herbal-monograph-passiflora-incarnata-l-herba_en.pdf)
- [EMA/HMPC. Passiflorae herba: conclusions on traditional use and limits of clinical evidence.](https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/passiflorae-herba)