# Нәжістегі кальпротектин: нейтрофилден ҚІА мен ТІС кезіндегі шешімге дейін

- Canonical: https://nutrifit.health/kk/knowledge/fecal-calprotectin-neutrophil-activation-ibd-vs-ibs
- Language: kk
- Published: 2026-10-09T05:10:41.201Z
- Updated: 2026-10-09T05:10:41.201Z
- Author: NutriFit редакциясы

> S100A8/S100A9 кешені нейтрофилден нәжіске қалай өтеді, талдау нені өлшейді және ҚІА күдігі, ремиссия мониторингі мен операциядан кейінгі бақылау шектері неге әртүрлі.

Нәжістегі кальпротектин (НК) — нәжістегі S100A8/S100A9 ақуыздарының сандық көрсеткіші. Ол екі бөлек сұраққа жауап беруге көмектеседі: тітіркенген ішек синдромына (ТІС) ұқсас белгілері бар адамда ішек қабынуы ықтимал ма және ішектің қабыну ауруы (ҚІА) бұрыннан анықталған адамда қабыну белсенділігі сақталған ба. Бір нәтиже диагнозды, қабыну көзін, гистологиялық жазылу дәрежесін немесе дәріні ауыстыру қажеттігін анықтамайды. Санның мәні жасқа, симптомдарға, тестке дейінгі ауру ықтималдығына, зертхана жүйесіне және клиникалық жағдайға байланысты.

Бұл — бастапқы материал библиографиясындағы молекулалық, аналитикалық және клиникалық зерттеулердің нарративті шолуы. 2026 жылғы 9 қазанда бастапқы мәтінде әртүрлі шектер әмбебап ережеге айналған тұстар бойынша NICE, Британдық гастроэнтерология қоғамы және Америкалық гастроэнтерология қауымдастығының ресми ұсынымдары арнайы тексерілді. Зерттеулерді толық іздеу, ығысу қаупін ресми бағалау, GRADE рәсімі немесе сыртқы рецензия жүргізілген жоқ. Төмендегі зертханалық және клиникалық бағалар өз популяциялары мен әдістерін сақтайды; оларды басқа пациентке механикалық түрде көшіруге болмайды.

## Ақуыз, иондар және нейтрофил жауабы

Кальпротектин S100A8-ден (MRP8, кальгранулин A) және S100A9-дан (MRP14, кальгранулин B) түзіледі. S100 тұқымдасының әр суббірлігінде Ca²⁺ байланыстыратын екі EF-hand мотиві бар: N-ұшындағы канондық емес және C-ұшындағы канондық мотив. Қарама-қарсы бағытталған суббірлік спиральдары гетеродимер түзеді. Жасушадан тыс кальций болғанда екі гетеродимер гетеротетрамерге біріге алады. Бұл — құрылымдық ауысу, басқа ген кодтайтын бөлек ақуыз молекуласы емес. Реакцияның жеңілдетілген жазылуы:

$$2\,\mathrm{S100A8{:}S100A9}+\mathrm{Ca}^{2+}\rightleftharpoons[\mathrm{S100A8{:}S100A9}]_2\cdot\mathrm{Ca}^{2+}$$

Бұл қысқа жазылым кальций байланысуының стехиометриясын әдейі көрсетпейді. Жеке EF-hand-тердің аффиндігі, олигомерлік тепе-теңдік және металлмен қанығуы тәжірибе жағдайларына тәуелді; мкМ бірлігіндегі тұрақты $K_d$ мәндерін жасушалық цитозоль мен ішек саңылауына бірдей тұрақты деп қарауға болмайды. Кристаллографиялық зерттеу гетеротетрамер құрылымын анықтады, бірақ құрылымның өзі нәжістегі ақуыз деңгейін немесе ҚІА ауырлығын өлшемейді.

S100A8/S100A9 шекарасында өтпелі металдарды үйлестіретін қызметі бөлек екі орталық пайда болады. Біріне үш гистидин мен аспартат кіреді; екіншісін суббірліктердегі алты гистидин мен S100A9-дың C-ұшы түзеді. Биохимиялық тәжірибелерде кальпротектин Zn²⁺ пен Mn²⁺ байланыстырады; Fe²⁺ ұстау қабілеті белгілі бір жағдайларда сипатталған. Металл байланысуы — басқа лигандтармен тепе-тең бәсеке, барлық катиондарды «қайтымсыз хелаттау» емес. Жасушадан тыс кальций осы учаскелердің қолжетімділігі мен аффиндігіне әсер етеді. Инфекцияның эксперименттік модельдерінде қолжетімді металдарды шектеу микробтардың өсуін тежеуі мүмкін — нутритивті иммунитет осылай әсер етеді. Бірақ қабынған ішекте бактерия жанындағы Zn²⁺ немесе Mn²⁺ концентрациясын бір НК мәнінен шығару мүмкін емес.

Кальпротектин нейтрофил цитозолінде өте көп, сондай-ақ моноциттерде болады. Шырышты қабат зақымдалғанда эпителийлік және иммундық сигналдар, соның ішінде CXCL8, нейтрофилдерді қан тамырларынан өзіндік пластинка мен эпителий арқылы крипттер мен ішек саңылауына бағыттайды. Кешен жасуша белсенгенде, өлгенде, дегрануляция кезінде және нейтрофилдердің жасушадан тыс тұзақтары түзілгенде босап шығуы мүмкін. НК нәжіс үлгісінде сақталған ақуызды өлшейді, көшкен нейтрофилдердің абсолют санын емес. Бұл көрсеткіштердің арасында зақым аумағы мен орны, ішек транзиті, құрамның араласуы, ыдырау және аналитикалық рәсімнің өзі бар.

[![Үш кезең: нейтрофилдегі S100A8/S100A9, қабынған шырышты қабат арқылы көшу және нәжісті экстракциялағаннан кейінгі мкг/г түріндегі НК концентрациясы. Төменгі ескерту: жоғары НК себебін атамайды, төмені барлық ауруды жоққа шығармайды.](https://api.nutrifit.health/api/v2/public/knowledge/files/images/nutrifit-scientific-20261009-fecal-calprotectin-neutrophil-activation-ibd-vs-ibs-fcp-neutrophil-path-453470eb017d.png)](https://api.nutrifit.health/api/v2/public/knowledge/files/images/nutrifit-scientific-20261009-fecal-calprotectin-neutrophil-activation-ibd-vs-ibs-fcp-neutrophil-path-453470eb017d.png)

### Жасушадан тыс алармин және механизмдік қорытындылардың шектері

S100A8/S100A9 туа біткен иммунитетке арналған зақым сигналы — DAMP ретінде қызмет ете алады. MRP8/MRP14 кешені арқылы TLR4 белсенуі тәжірибеде көрсетілген; RAGE-пен өзара әрекеттесу мен кейінгі жасушалық жауаптар әртүрлі модельдерде зерттелген. TLR4-тің әдеттегі осі — MyD88–IRAK–TRAF6–TAK1–IKK; IκB ыдыраған соң NF-κB босайды, нәтижесінде қабыну медиаторларының транскрипциясы жүруі мүмкін. Бұл жасушалық жолдың сипаттамасы әрбір жоғары НК нақты пациентте TLR4 немесе RAGE тікелей белсенгенін дәлелдейді деген сөз емес. Адамның шырышты қабатындағы лигандты, рецепторды және себептік үлесті анықтау үшін бөлек тәжірибе қажет.

S100A8/S100A9 фагоцит қызметі және тотығу жауабымен де байланысты, бірақ супероксидті кальпротектин молекуласы емес, жиналған NADPH-оксидаза кешені өндіреді. NOX2 үшін электрон тасымалының дұрыс жиынтық реакциясы:

$$\mathrm{NADPH}+2\,\mathrm{O_2}\longrightarrow\mathrm{NADP}^{+}+\mathrm{H}^{+}+2\,\mathrm{O_2}^{\bullet-}.$$

Бұл жол мен кейінгі тотықтырғыштардың түзілуі белсенген нейтрофил биологиясына жатады. Нәжістегі ақуыздың өлшенген концентрациясы NOX2, гипохлорит, тығыз түйіспелердің зақымын немесе ішек-тамыр тосқауылын тікелей өлшемейді. «НК → VE-кадгериннің белгілі бір қалдығы → қақпа венасындағы бактериялар» сияқты егжей-тегжейлі тізбектер клиникалық НК талдауымен дәлелденбейді және бұл жерде дәлелденген түсіндірме ретінде қолданылмайды. Сол сияқты, *S100A8/S100A9* жеке нұсқалары НК-ны түсіндіретін немесе панколит ауырлығын болжайтын валидтелген генетикалық тест емес.

## Қабынған шырышты қабаттан нәжіс үлгісіне дейін

Ойық жаралы колитте нейтрофилдер крипт эпителийі мен крипт саңылауына енеді; криптит, крипт абсцестері, эрозиялар мен ойық жаралар әдетте ақуыздың ішек құрамына өтуіне жол ашады. Кең таралған белсенді колитте НК эндоскопиялық белсенділікпен шағын шектеулі зақымға қарағанда жақсырақ байланысты. Крон ауруы сегменттік әрі трансмуралды болуы мүмкін. Қабыну негізінен жіңішке ішекте, әсіресе мықын ішектің қысқа бөлігінде болса, НК салыстырмалы колиттен төмен болуы ықтимал. Сондықтан төмен нәтиже оқшауланған жіңішке ішек зақымын да, кең колитті де бірдей жоққа шығармайды. «Илеитке» арналған әмбебап сезімталдық пайызы барлық орналасу мен әдісті сипаттай алмайды.

Эндоскопиялық индекстер әртүрлі сұрақтарға жауап береді. Mayo және UCEIS ойық жаралы колитте шырышты қабаттың көрінісін бағалайды; SES-CD Крон ауруында сегменттерді, ойық жаралар мен тарылуларды бағалайды. Эндоскопиялық бағасы ұқсас пациенттерде НК зақым көлемі, орналасуы және үлгінің өз өзгергіштігі себебінен ерекшеленуі мүмкін. «Mayo 0 әрдайым <150, Mayo 3 әрдайым >800 мкг/г» дейтін кесте жалған түрлендіру шкаласы болар еді. Зерттеулер статистикалық байланысты көрсетеді, бір-біріне дәлме-дәл сәйкестікті емес.

Гистология басқа сұраққа жауап береді: биоптатта нейтрофилдер қалды ма. Nancy индексі мен Robarts Histopathology Index микроскопиялық деңгейдегі белсенді қабынуды есепке алады. Төмен НК ойық жаралы колиттің кейбір когорталарында шырышты қабаттың жазылу ықтималдығын арттырады, бірақ шек пен дәлдік зерттеуге және ремиссия анықтамасына қарай өзгереді. НК төмен болса да, пациентте қалдық гистологиялық қабыну болуы мүмкін; шешімге әсер етсе, оны анықтау жолы биопсия болып қала береді.

Созылмалы диареяның бәрінде күшті нейтрофил сигналы болмайды. Микроскопиялық колитте эндоскопияда шырышты қабат жиі қалыпты көрінеді, ал диагноз тоқ ішектің оң және сол бөліктерінен алынған биопсиямен қойылады. Қалыпты немесе орташа жоғары НК лимфоциттік не коллагенді колитті жоққа шығармайды. Целиакия, аллергиялық және эозинофилдік энтеропатияларда да НК әркелкі және тиісті серологиялық, гистологиялық немесе клиникалық өлшемдерді алмастырмайды.

### Неліктен жоғары нәтиже нақты ҚІА дегенді білдірмейді

Нейтрофилдік қабыну ішек инфекциясында, ҚҚСП қабылдағанда, дивертикулитте, кейбір неоплазиялық және басқа органикалық зақымдарда да кездеседі. ҚҚСП-дан кейін жоғарылау энтеропатияны көрсетуі мүмкін; дәріні тоқтату немесе талдауды қайталау жөнінде дәрігер емге қатысты көрсетілімді ескере отырып шешеді, бәріне ортақ «4–6 апта» қағидасы бойынша емес. Протон помпасы тежегіштері орташа жоғарылаудың ықтимал қатарлас факторы ретінде талқыланады, бірақ олардың әсерін дәлелденген қабыну диагнозына теңестіруге болмайды. Жедел инфекциялық гастроэнтерит өте жоғары нәтиже беруі мүмкін, ал ауру басылғаннан кейінгі тест ағымдағы белсенділікті көрсетпеуі ықтимал.

*Clostridioides difficile* кезінде НК шырышты қабат қабынуымен қатар жүруі мүмкін, бірақ симптомсыз тасымалдаушылық пен инфекцияны ажырататын валидтелген төреші емес. Тестілеу және емдеу туралы шешім клиникалық симптомдар мен токсинді/токсигенді штамды анықтаудың қабылданған алгоритмін қажет етеді. «>500 және токсиндер = 95% ерекшелік» деген тұжырымды нақты популяция мен диагностикалық стандартты тексермей практикаға көшіруге болмайды. Илеоанальды резервуары бар пациенттерде НК паучитпен бірге жоғарылауы мүмкін, бірақ симптомдар, тексеру және паучоскопия қажет. Қалыпты тоқ ішекке арналған шектерді резервуар құрамына автоматты түрде қолдануға, тіпті бір санға қарап антибиотик немесе биологиялық ем тағайындауға болмайды.

Колоректалдық неоплазия — НК-ны «қорғаныш» тесті ретінде қолданбаудың тағы бір себебі. Бұл қатерлі ісік скринингі емес, ал төмен мән ісікті жоққа шығармайды. Нәжістегі қан, теміртапшылық анемия, түсініксіз салмақ жоғалту, отбасылық анамнез және басқа да қауіпті белгілер НК-ға қарамастан жеке диагностикалық жолды қажет етеді.

## Бір аналит, бірнеше клиникалық сұрақ

### ТІС-ке ұқсас белгілері бар адамда ҚІА күдігі

Созылмалы ауыруы және нәжіс әдеті өзгерген ересекте клиникалық бағалау қауіпті белгілерді таппаса, НК қосымша тексеруге жататын адамдарды іріктеуге көмектеседі. Сезімталдық, ерекшелік және болжамдық мән пациенттер спектріне байланысты. Эндоскопияға жіберілген когортада ҚІА үлесі бастапқы медициналық көмекке қарағанда айтарлықтай жоғары; сондықтан тест қасиеттері өзгермесе де теріс болжамдық мән басқа болады. НК 50 мкг/г-нан төмен болса «органикалық ауру жоқтығына кепіл» немесе оның теріс болжамдық мәні әрқашан 98–99% деп айту дұрыс емес.

Жарияланған алгоритмдерде шектер әртүрлі. NICE диагностикалық тест бағалауында 50 мкг/г маңындағы шек көбіне өндіруші нұсқаулығымен сәйкес келіп, талдау жүйелерін салыстырудың бастапқы нүктесі болды. Қауіпті белгісі жоқ, ықтимал ТІС бар ересекке арналған британ ұсынымдары жергілікті жолды сипаттайды: 100-ден төмен қалыпты аралық, 100–249 кезінде қайталау және ≥250 мкг/г кезінде жолдау. Бұлар өзара қайшы «биологиялық нормалар» емес: әр деңгейдегі медициналық көмекте сезімталдық, қайталама тест саны және колоноскопия арасындағы теңгерім әртүрлі таңдалған. Зертхана мен пациент бір валидтелген жергілікті жолды ұстануы керек; <50 / 50–250 / >250 бөлінісін міндетті халықаралық ереже деуге болмайды.

Нақты аналитикалық шек те клиникалық дәлдікті тұрақты етпейді. Сезімталдық — мақсатты ауруы бар пациенттердің тесті оң шығатын үлесі; ерекшелік — ауруы жоқтардың тесті теріс шығатын үлесі. Оң және теріс болжамдық мәндер тексерілетіндердің ішіндегі ҚІА үлесіне де байланысты. Формалды түрде, $Se$ — сезімталдық, $Sp$ — ерекшелік, $P$ — тестке дейінгі ықтималдық болса:

$$PPV=\frac{Se\,P}{Se\,P+(1-Sp)(1-P)},\qquad NPV=\frac{Sp(1-P)}{(1-Se)P+Sp(1-P)}.$$

Бұл бастапқы көмекте жоғары НК неге жолданған жоғары қауіп тобындағы дәл сондай нәтижеге қарағанда ҚІА туралы көбірек жалған күдік тудыратынын, ал айқын қауіпті белгілер барда төмен НК неге азырақ жұбататынын түсіндіреді. Нақты жинақтың бағасы емес, шартты есепте $Se=0,90$, $Sp=0,80$ және $P=0,05$ болса, 1000 пациенттің шамамен 45-і шын оң, 5-і жалған теріс, 190-ы жалған оң және 760-ы шын теріс нәтиже береді. Бұл модельдегі $NPV\approx99,3\%$ тесттің «барлық органикалық ауруды жоққа шығару» қабілетінен емес, ҚІА таралуының төмендігінен туындайды.

| Жағдай және маршрут көзі | Мысал сан нені білдіреді | Келесі қадам нені ескереді |
|---|---|---|
| Ересек, ҚІА мен ТІС күдігі; 50 мкг/г шекті зертханалық жүйе | Төмен нәтиже нейтрофилдік қабыну ықтималдығын азайтады; рак, микроскопиялық колит пен Крон ауруының барлық түрін жоққа шығармайды | Симптомдар, қауіпті белгілер, бастапқы ықтималдық, тест нұсқаулығы |
| Ықтимал ТІС кезіндегі британдық жергілікті жолдағы ересек | <100 мкг/г — төмен аймақ; 100–249 — уақытша себептерді бағалап қайталау; ≥250 — ҚІА-ны әрі қарай бағалау | Қабылданған өңірлік жол, зертхана, симптом ұзақтығы |
| ҚІА күдігі бар, маман бағалайтын бала | НК сезімтал іріктеу құралы болуы мүмкін, бірақ ересек шкаласын сәбиге көшіруге болмайды | Жас, өсу, анемия, қан, отбасылық анамнез, педиатриялық әдіс |
| ҚІА анықталған, белсенділікті бағалау | 150 мкг/г маңындағы шек эндоскопиялық бақылаудың нақты тарихы бар AGA ұсыныстарында кездеседі | Қазіргі симптомдар, CRP, жуырдағы эндоскопия, ем және ҚІА түрі |

Сұр аймақтағы нәтижені қайталау симптомдар тұрақты, қауіпті белгілер жоқ және уақытша себептер болуы мүмкін кезде пайдалы: жуырдағы гастроэнтерит, ҚҚСП немесе үлгілер арасындағы айырма. Қайталамас бұрын препаратты, инфекция күнін, әдіс пен нәтижені жазып алады. «Дәл 4–6 аптадан соң» дейтін мерзім бәріне автоматты түрде жарамайды: уақытты жергілікті жол мен клиникалық шұғылдық белгілейді. Жоғарылау сақталса немесе симптомдар күшейсе, бетпе-бет бағалау және эндоскопияны, жіңішке ішек бейнелеуін не басқа тестті таңдау керек. Қан кету, анемия, салмақ жоғалту немесе айқын нашарлау болса, НК қайталануын күтіп тексеруді кешіктіруге болмайды.

NICE екіншілік көмек жағдайындағы педиатриялық деректерді бөлек бағалады. Қарастырылған зерттеулер жиынтығында ҚІА-ны басқа себептерден ажырату үшін 50 мкг/г кезінде сезімталдық шамамен 99%, ерекшелік 74%; 100 мкг/г кезінде шамамен 94% және 82% болған. Бұлар дәл сол зерттеулердің, жас аралықтарының және анализаторлардың сипаттамалары. Шекті көтеру жалған оң нәтижелердің бір бөлігін азайтады, бірақ кей жағдайды өткізіп алу қаупін арттырады; 100 мкг/г әмбебап «балалар нормасына» айналмайды. ҚІА таралуы мен жолдау өлшемдері өзгеше болатын ересектердің бастапқы көмек зерттеулерімен бұл нәтижелерді тікелей салыстыруға болмайды.

НК мен CRP бірін-бірі толықтырады: бірі нәжісте өлшенеді, екіншісі жүйелік жедел-фазалық жауапты көрсетеді. CRP қалыпты болуы жергілікті шырышты қабат қабынуын жоққа шығармайды; CRP жоғарылауы ішекке ғана тән емес. Нәжістегі лактоферрин — басқа нейтрофилдік маркер, оны НК-мен еркін қосып «белсенділік индексін» жасауға болмайды. Эозинофилден шыққан нейротоксин қабыну жауабының басқа түрін көрсетеді және ҚІА мен ТІС-ті ажыратудың негізгі жолында НК-ның мойындалған баламасы емес.


### Анықталған ҚІА: белсенділік, ем мақсаты және қайталама өлшеулер

Диагноз қойылғаннан кейін сұрақ өзгереді. Крон ауруы немесе ойық жаралы колит кезінде эндоскопиялық қабыну сақталғанымен пациент ауыру мен диареяның азайғанын айтуы мүмкін; керісінше, қабыну бақыланса да симптомдар жалғасуы ықтимал. STRIDE-II биомаркерлерді ұзақ мерзімді шырышты қабаттың жазылуына апаратын аралық мақсаттар деп қарастырады. Бұл құжатта НК 100–250 мкг/г ауру мен әдіске тәуелді нысаналы бағдар ретінде сипатталған, әмбебап диагностикалық шек немесе гистологиялық ремиссия дәлелі емес. НК — симптомдар, CRP және ішекті объективті зерттеумен қатар қаралатын бір көрсеткіш.

Анықталған Крон ауруына қатысты AGA ұсынымдары нақты жағдайды айқындайды: тұрақты ем алып жүрген, симптомдық ремиссиядағы және жақында эндоскопиялық ремиссиясы расталған адамда НК <150 мкг/г қалыпты CRP-пен бірге болса, жоспарлы эндоскопиядан бас тартуға көмектесуі мүмкін. Жуырдағы растама болмаса, төмен НК эндоскопияны өздігінен алмастырмайды. Симптомсыз ремиссияда биомаркерлер жоғарыласа, дәріні автоматты түрде күшейтпей, белсенділікті эндоскопиямен растаған жөн. Симптомы жеңіл адамдарда қалыпты да, жоғары да мән тексеру қажеттігін әрдайым жоймайды. Ойық жаралы колитке арналған AGA ұсынымдары да шамамен 150 мкг/г-ды белсенділікті бағалаудың нақты жағдайларымен байланыстырады; шешім симптом ауырлығы мен CRP-пен үйлесіміне тәуелді. Колит пен Крон ауруында бірдей зақым ықтималдығын білдірмейді.

CALM зерттеуі Крон ауруындағы тығыз бақылауды тексерді: адалимумабты күшейту шешімдері CDAI, CRP, НК және преднизолон қолдануын біріктірген құрамдас жиынтыққа сүйенді, ол клиникалық бақылаумен салыстырылды. 48-аптада стратегия тобында эндоскопиялық жақсару жиірек болды (анықталған CDEIS <4 әрі терең ойық жарасыз критерийі бойынша 45,9% қарсы 30,3%). Бұл — шешім қабылдау бағдарламасының нәтижесі; НК төмендеуі немесе үйде бір рет алынған үлгі жеке өзі нәтижені жақсартады деген дәлел емес. Индукция кезінде биомаркердің ерте ауысуы жауапты бағалауға көмектесуі мүмкін, бірақ «8-аптаға дейін міндетті қалыпқа келу» де, НК төмендеуінің әмбебап жылдамдығы да барлық дәріге валидтелмеген.

НК-ны сериямен өлшеу анықталған аурудың қайталануын алдын ала аңғартуы мүмкін. Когорталық зерттеулерде мәннің өсуі ақпарат берген, бірақ байланыс диагнозға, емге, талдау әдісіне, рецидив анықтамасына және бақылау мерзіміне тәуелді. Нәжіс өзгеріп тұрған, инфекция немесе ҚҚСП әсері бар кездегі бір жоғары нәтиже мәнмәтінде тексеріледі. Бір әдіс пен ұқсас үлгі жинау тәсілі қолданылса, сериялық салыстыру ақпараттырақ. Биологиялық препаратты ауыстыру шешімінде ауру ауырлығы, объективті белсенділік, көрсетілім болса терапиялық мониторинг кезіндегі препарат пен антидене деңгейі және қауіпсіздік те ескеріледі. НК препарат клиренсін тікелей өлшемейді.

Крон ауруында илеоцекалдық резекциядан кейін Rutgeerts модификацияланған индексімен бағаланатын ерте эндоскопиялық рецидивтің клиникалық мәні бар. НК эндоскопияға кімдерді жіберуді іріктеуге көмектеседі, бірақ барлық қауіп топтарында эндоскопияны алмастырмайды. Алғашқы 12 айдағы AGA ұсынған <50 мкг/г төмен шегі төмен қауіптегі немесе профилактика алып жүрген пациенттерге арналған нақты операциядан кейінгі сценарийге қатысты, ҚІА күдігі бар әр ересекке емес. IPAA-дан кейінгі паучитті бақылау да жеке дәлелдер мен жергілікті валидтелген әдісті қажет етеді.

[![Екі баған ҚІА не ТІС күдігі бар ересекті іріктеу мен анықталған ҚІА мониторингін салыстырады. Біріншісінде NICE пен BSG жергілікті шектері бөлек, екіншісінде AGA мәнмәтіндік шегі мен операциядан кейінгі сценарий бар. Төменгі ескерту бір санның әр жағдайда әр мағына беретінін айтады.](https://api.nutrifit.health/api/v2/public/knowledge/files/images/nutrifit-scientific-20261009-fecal-calprotectin-neutrophil-activation-ibd-vs-ibs-fcp-two-pathways-5541bfebd6dc.png)](https://api.nutrifit.health/api/v2/public/knowledge/files/images/nutrifit-scientific-20261009-fecal-calprotectin-neutrophil-activation-ibd-vs-ibs-fcp-two-pathways-5541bfebd6dc.png)

## Зертхана: санға нақты не кіреді

НК әдетте нәжістің бір грамындағы ақуыз микрограмымен, мкг/г, беріледі. Балама өлшем — мг/кг, себебі $1\,\mathrm{мкг/г}=1\,\mathrm{мг/кг}$. Бұл — әртекті биологиялық матрицадағы массалық концентрация, қан сарысуындағы концентрация немесе нейтрофил үлесі емес. Зертхана нәжістің белгілі массасын алып, белгіленген масса-көлем арақатынасымен буферге ақуызды шығарады және сигналды стандартпен калибрлейді. Жеңілдетілген түрде:

$$C_{\rm нәжіс}=C_{\rm экстракт}\times\frac{V_{\rm буфер}}{m_{\rm нәжіс}}\times k_{\rm жүйе},$$

мұнда $k_{\rm жүйе}$ нақты жинақтың сұйылтулары мен калибрлеуін ескереді; бұл өрнек өндіруші нұсқаулығын алмастырмайды. Толық араластырмау, сұйық нәжіс және әртекті үлгінің әр жерінен тең емес алу қосымша өзгеріс туғызады. Екі үлгіні жинау тәсіліне мүлде тәуелсіз деп қарауға болмайды.

Әдістерге зертханалық иммуноферменттік талдау, автоматтандырылған иммунотурбидиметриялық және хемилюминесценттік жүйелер, сондай-ақ сандық не жартылай сандық жедел тесттер жатады. Антиденелер әртүрлі эпитопты таниды, экстракторлар өзгеше, өндірушілер арасындағы стандарттау толық емес. Бірнеше жинақты салыстырғанда әдісаралық алшақтықтар байқалған. Сондықтан бір аспаптағы «180 мкг/г» басқа аспаптағы «180 мкг/г»-ға міндетті түрде тең емес; динамиканы бағалағанда бір зертхана, әдіс және өлшем бірліктерін сақтаған пайдалы. Әдіс ауысса жаңа бастапқы нүктені белгілеп, аналитикалық мәнмәтінсіз шағын айырманы нақты биологиялық жауап деп жарияламаған жөн.

Кальпротектин нәжісте салыстырмалы түрде тұрақты, сондықтан талдауды жүргізу мүмкін, бірақ «бөлме температурасында 7 күн тұрақты» деген ереже әмбебап емес. Рұқсат етілген мерзім, температура, ыдыс, экстракция буфері және мұздатуға болатын-болмайтыны нақты зертхананың валидтелген нұсқаулығымен анықталады. Нәжісті таза құрғақ ыдысқа жинап, унитаз суымен араластырмау керек; жиналған күні мен сақтау жағдайлары белгілі болсын. Көзге көрінетін қан, етеккір қоспасы, жедел инфекция не ҚҚСП қабылдау контексте талқыланады, өздігінен ойдан шығарылған түзету коэффициенті қолданылмайды. Тәулік ішіндегі және бір нәжіс ішіндегі айырмашылықтар белсенді ҚІА-да айқынырақ. Клиникалық көрініске сәйкес келмесе үлгіні қайталауға болады, бірақ орташа мән алу шұғыл тексеруді кешіктірмеуі керек.

Үй жиынтықтары мен смартфон оқығыштары зертханалық әдіспен салыстырылып валидтелсе және келісілген клиникалық жолға енгізілсе, бақылауды қолдай алады. Жарық, камера, жолақша, оқу уақыты және экстракция тәсілі сапаға әсер етеді. Пациент қолданбаға енгізген сан эндоскопиялық ремиссияны дәлелдемейді және дозаны арттыруға автоматты нұсқау емес. Бастапқы мәтінде телемониторингпен ауруханаға жатқызудың және ем ауыстыруға дейінгі уақыттың қысқаруына қатысты нақты көрсеткіштер болған; сенімді сәйкес сынақ болмаса, оларды үйдегі НК тестінің күтілетін әсері деуге болмайды.

| Белгісіздік көзі | Не өзгеруі мүмкін | Түсіндіруді негізді ұстау жолы |
|---|---|---|
| Зақым орны мен көлемі | Кең колит үлгіге шектеулі илеиттен көбірек нейтрофил ақуызын түсіруі мүмкін | Симптомдармен, анамнезбен және тиісті ішек бөлігінің тексеруімен салыстыру |
| Сұйық және әртекті нәжіс | Бірлік массадағы концентрация мен алынған үлгі бөлігі өзгереді | Зертхана нұсқаулығын орындау; сәйкессіздік болса қайта тексеру |
| Инфекция, ҚҚСП және басқа себептер | ҚІА болмаса да НК өсуі мүмкін | Уақытша факторларды сұрап, клиникаға сай тексеру |
| Әртүрлі жинақ пен калибрлеу | Абсолют сандар тең болмауы мүмкін | Динамиканы бір жүйеде салыстыру, платформаны белгілеу |
| Жас пен популяция | Бастапқы концентрация және ҚІА таралуы өзгереді | Әмбебап ересек шегін емес, жас пен сценарийге сай жолды қолдану |
| Аурудың төмен бастапқы ықтималдығы | Сезімталдық сол қалса да оң болжамдық мән өзгереді | Тестке дейінгі ықтималдық пен қауіпті белгілерді ескеру |

## Ерекше популяциялар және қатарлас диагноздар

Өмірдің алғашқы айларында сау сәбилердегі НК концентрациясы ересектерден жоғары және айтарлықтай құбылмалы; бақылаулық зерттеулерде жас пен тамақтану жағдайларының да ықпалы болған. Сондықтан ересектерге арналған 50 мкг/г сәби үшін әмбебап референс емес. Жасы үлкенірек балада ҚІА ықтималдығын өсу, дене салмағы, жыныстық жетілудің кешеуілі, нәжістегі қан, анемия, қабыну маркерлері және отбасылық анамнезбен бірге бағалайды. NICE педиатриялық деректі екіншілік көмекте ересектердің бастапқы көмегінен бөлек қарастырған: бұл таңдамадағы жоғары сезімталдық жеке баланың ауруын тек өз бетінше жоққа шығаруға рұқсат бермейді.

Созылмалы сулы диареясы бар егде адамда дәрілер мен микроскопиялық колит маңызды; шырышты қабат көзге қалыпты көрінсе де биопсия қажет болуы мүмкін. Целиакия күдігінде тиісті серология және тиісті алгоритмде биопсия керек; НК целиакияны растамайды да, жоққа шығармайды да. Нәжістегі қан мен теміртапшылық анемия қан кету және неоплазия көздерін бөлек бағалауды талап етеді. Инфекция күдігінде бір қабыну ақуызына қарап диагноз қоймай, микробиологиялық тесттер таңдалады.

Анемия қатар жүрсе, гемоглобин мен ферритин жеке [темір статусын бағалау](/kk/knowledge/iron-status-ferritin-deficiency-safe-correction) жолын қажет етеді; бұл нәтиже де НК-ны қатерлі ісік скринингіне айналдырмайды. Қабыну белгісі жоқ адамда [талшық пен пребиотиктерді](/kk/knowledge/dietary-fiber-prebiotics-gut-health-safety) талқылау симптом мен тамақтануды басқаруға қатысты, НК-ны диагностикалық түсіндіруге емес.

Нутритивті араласулар ауруға, демек НК динамикасына әсер етуі мүмкін, бірақ диагнозсыз оларды «жеке НК шегі» бойынша таңдауға болмайды. Эксклюзивті энтералды тамақтану тиісті клиникалық жағдайда балалардағы Крон ауруы ремиссиясын индукциялаудың мойындалған нұсқасы; НК жауап маркерлерінің бірі болуы мүмкін. Бастапқы мәтін НК <150-ге жетудің нақты пайыздары мен CXCL8 арқылы жүретін молекулалық жолды теліген, бірақ бұларды балалар мен қоспалардың бәріне жалпылауға болмайды. Крон ауруындағы алып тастау диеталары белгіленген хаттамалар бойынша зерттеледі, алайда НК төмендеуі бір эмульгатор не глютен ҚІА-ға себеп болғанын дәлелдемейді. Ықтимал ТІС-і бар адамда жоғары НК алдымен диагностикалық тұрғыдан түсіндіріледі, өз бетінше тағам шектеуге себеп болмайды.

### Қолдану қателерінің салдары әртүрлі

Диагностикалық іріктеу кезіндегі жалған оң сигнал мазасыздыққа, қайталама үлгілерге және қажетсіз колоноскопияға әкелуі мүмкін. Үдемелі симптомдарға қарамастан теріс нәтижені соңғы шешім деп қабылдау ҚІА диагнозын кешіктіруі мүмкін. Қатерлі ісікке күдік туғанда тексеруді НК-мен алмастыру одан да қауіпті: тест мұндай теріс болжам міндетіне арналмаған. Бұл қауіптер әртүрлі, сондықтан алгоритм шекті тек ROC қисығы астындағы аудан ең жоғары болғаны үшін таңдамайды. Ол ауруды өткізіп алу құнын, эндоскопияға қолжетімділікті, жергілікті ҚІА таралуын және қосымша клиникалық сигналдарды да есепке алады.

ҚІА анықталған кезде басқа қате болуы мүмкін: бір жоғары НК бойынша автоматты эскалация қабыну расталмай-ақ жағымсыз әсер мен ем шығынына ұшыратады; ал бір төмен санға сүйеніп тынышталу шектеулі илеитті немесе басқа себептен туған симптомдарды байқамай қалуы мүмкін. Биомаркер мен адамның хал-жағдайы сәйкес келмесе, ішектің қай бөлігін бағалау керек, жақында жазылу объективті расталды ма және зертхана әдісі өзгерді ме дегенді нақтылау қажет. CRP, жалпы қан талдауы және темір көрсеткіштері жүйелік жауап пен ауру салдарын сипаттайды, бірақ зақымды қай жерге орналастырмайды. Биопсиялы эндоскопия шырышты қабат пен гистологияны көрсетеді; жіңішке ішек ауруы күдігінде тиісті бөлікті бейнелеу қажет болуы мүмкін. Әр тест белгісіздіктің өз бөлігін азайтады.

НК бастапқы ықтималдығы қолайлы пациенттерді іріктеуге және нәтижеге сай жолды ұстануға көмектессе, шығынды азайтуы мүмкін. Бастапқы библиографиядағы экономикалық бағалау белгілі бір баға мен дәлдік жорамалдары кезінде қажетсіз эндоскопиялардың азаюын модельдеген. Бұл НК кез келген денсаулық сақтау жүйесінде шығынды төмендетеді деген әмбебап тұжырым емес: тест пен қайталау бағасы, жалған жолдамалар және колоноскопияға қолжетімділік жергілікті жағдайға байланысты. Үй мониторингі үшін де жолақшаның зертхана әдісімен корреляциясын көрсету жеткіліксіз — өлшеуге байланыстырылған шешім жолы артық емсіз маңызды нәтижелерді жақсартатыны көрсетілуі керек.

## Нәтижені жалған сенімсіз қалай қолдануға болады

Алдымен сұрақты тұжырымдайды: ықтимал ТІС пен ҚІА-ны бастапқы ажырату ма, анықталған ҚІА-ны бағалау ма, операциядан кейін бақылау ма, әлде симптомдар мен объективті белгілердің сәйкессіздігін тексеру ме. Содан соң жас, үлгі алынған күн мен жағдай, әдіс пен шек, дәрілер, жуырдағы инфекция және қауіпті белгілер жазылады. Тек осыдан кейін сан тиісті алгоритммен салыстырылады. Төмен НК қауіпті белгісі жоқ және тестке дейінгі ҚІА ықтималдығы төмен ересекте дереу колоноскопия қажеттігін азайтуы мүмкін. Бірақ қан, анемия немесе қатерлі ісік күдігінде тексеруді алмастырмайды; микроскопиялық колитті немесе барлық жіңішке ішек зақымын жоққа шығармайды. Жоғары НК объективті қабыну процесін немесе тін зақымының басқа себебін көрсетіп, ҚІА емін бастамай не күшейтпей тұрып себебін анықтауды қажет етеді.

Осылайша, НК пайдасы үш нәрсенің дәл сәйкес келуіне байланысты: ақуыздың биологиялық көзі, валидтелген өлшем және дұрыс таңдалған клиникалық сұрақ. Зертханалық шектер, жасушалық алармин әсерлері және анықталған ҚІА кезіндегі бақылаулар әртүрлі сұрақтарға жауап береді. Осы айырманы сақтау талдауды тексеруді ұтымды таңдау мен бақылауға пайдалануға, маркерді диагнозға айналдырмауға мүмкіндік береді.

## Жиі қойылатын сұрақтар

### Нәжістегі кальпротектин нені көрсетеді?

Ол нәжіс үлгісіндегі S100A8/S100A9 ақуыз кешенінің мөлшерін көрсетіп, шырышты қабаттың нейтрофилдік қабыну маркері болады, бірақ себебін өздігінен анықтамайды.

### Төмен нәтиже Крон ауруын жоққа шығара ма?

Төмен НК айқын нейтрофилдік қабыну, әсіресе колит ықтималдығын азайтады, бірақ шектеулі жіңішке ішек зақымын не басқа ауруды жоққа шығармайды. Шешім симптомдар мен тексеруге байланысты.

### Неге 50, 100, 150 және 250 мкг/г шектері әртүрлі?

Олар әртүрлі зертхана жүйелерінде, популяцияларда және клиникалық мақсаттарда қолданылады: ҚІА күдігіндегі бастапқы іріктеу, анықталған ҚІА-ны бағалау немесе операциядан кейінгі бақылау.

### Жоғары НК инфекцияны не ҚҚСП қабылдауды білдіруі мүмкін бе?

Иә. Инфекция, ҚҚСП және ішек зақымының басқа себептері де көрсеткішті көтереді, сондықтан жоғары нәтиже ҚІА диагнозына тең емес.

### НК арқылы колоректалдық қатерлі ісікті жоққа шығаруға бола ма?

Жоқ. Нәжістегі қан, анемия, салмақ жоғалту және басқа қауіпті белгілер НК-дан бөлек тексеруді қажет етеді.

### Шекаралық талдауды қайталау керек пе?

Кейде, егер жағдай тұрақты әрі қауіпті белгілер болмаса. Уақыты мен келесі әрекет жергілікті жолға, дәрілерге, жуырдағы инфекцияға және әдіске байланысты.

### Бір жоғары НК нәтижесімен биологиялық емді өзгертуге бола ма?

Әдетте алдымен уақытша себептер анықталып, симптомдар, CRP, эндоскопия немесе басқа зерттеулер арқылы белсенділік расталады; ем шешімін дәрігер қабылдайды.

### Ересектердің 50 мкг/г шегі сәбиге жарай ма?

Жоқ. Дені сау сәбилердегі концентрация жоғары әрі өзгермелі; нәтиже жас пен педиатриялық жағдайға қарай бағаланады.

### Талдауды неге бір зертханада қайталау маңызды?

Антиденелер, экстракторлар және калибрлеу әртүрлі болып, нәтиже алшақтығын тудыруы мүмкін. Әдіс ауысса, ол ауру өзгергендей көрінуі ықтимал.

## Дереккөздер

- [Røseth A. G. et al. Assessment of disease activity in ulcerative colitis by faecal calprotectin, a novel granulocyte marker protein. Digestion. 1997.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9144304/)
- [Foell D. et al. S100 proteins expressed in phagocytes: a novel group of damage-associated molecular pattern molecules. J Leukoc Biol. 2007.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16943388/)
- [Korndörfer I. P. et al. The crystal structure of the human (S100A8/S100A9)2 heterotetramer, calprotectin. J Mol Biol. 2007.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17544445/)
- [Damo S. M. et al. Molecular basis for manganese sequestration by calprotectin and its role in nutritional immunity. PNAS. 2013.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23431189/)
- [Hayden J. A., Kehl-Fie T. E. S100A8/A9 and nutritional immunity: metal sequestration at the host-pathogen interface. Metallomics. 2013.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23832168/)
- [Vogl T. et al. Mrp8 and Mrp14 are endogenous activators of Toll-like receptor 4, promoting lethal endotoxin-induced shock. Nat Med. 2007.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17767165/)
- [van Rheenen P. F. et al. Faecal calprotectin for screening of patients with suspected inflammatory bowel disease: diagnostic meta-analysis. BMJ. 2010.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20634346/)
- [Waugh N. et al. Faecal calprotectin testing for differentiating between irritable bowel syndrome and inflammatory bowel disease in primary care: a systematic review and economic evaluation. Health Technol Assess. 2013.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24286461/)
- [Menees S. B. et al. A meta-analysis of CRP, ESR, and fecal calprotectin for excluding inflammatory bowel disease in adults with IBS. Am J Gastroenterol. 2015.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25732419/)
- [Tibble J. et al. A simple method for assessing intestinal inflammation in Crohn disease. Gut. 2000.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10986210/)
- [Turner D. et al. STRIDE-II: determining therapeutic goals for treat-to-target in inflammatory bowel disease. Gastroenterology. 2021.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33359090/)
- [Colombel J. F. et al. Effect of tight control management on Crohn disease (CALM): a multicentre randomised controlled trial. Lancet. 2017.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29096949/)
- [D’Haens G. et al. Fecal calprotectin is a surrogate marker for endoscopic lesions in inflammatory bowel disease. Inflamm Bowel Dis. 2012.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22344983/)
- [Zittan E. et al. Low fecal calprotectin correlates with histological remission and mucosal healing in ulcerative colitis. Inflamm Bowel Dis. 2016.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26829408/)
- [Theede K. et al. Fecal calprotectin predicts histological remission in ulcerative colitis. J Crohns Colitis. 2018.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29788092/)
- [Gisbert J. P. et al. Fecal calprotectin and lactoferrin for the prediction of inflammatory bowel disease relapse. Inflamm Bowel Dis. 2009.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19291780/)
- [De Vos M. et al. Consecutive fecal calprotectin measurements to predict relapse in ulcerative colitis receiving infliximab. Inflamm Bowel Dis. 2013.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23883959/)
- [Lasson A. et al. The intra-individual variability of faecal calprotectin: a prospective study in active ulcerative colitis. J Crohns Colitis. 2015.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25518053/)
- [Wright E. K. et al. Measurement of fecal calprotectin improves monitoring and detection of recurrence of Crohn disease after surgery. Gastroenterology. 2015.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25623041/)
- [Heida A. et al. Clinical utility of fecal calprotectin monitoring in asymptomatic inflammatory bowel disease: systematic review and meta-analysis. Inflamm Bowel Dis. 2017.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28379882/)
- [Mosli M. H. et al. CRP, fecal calprotectin, and stool lactoferrin for detection of endoscopic activity in symptomatic inflammatory bowel disease: systematic review and meta-analysis. Am J Gastroenterol. 2015.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25964225/)
- [Fagerberg U. L. et al. Fecal calprotectin: a quantitative marker of colonic inflammation in children with inflammatory bowel disease. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2007.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18030206/)
- [Li F. et al. Fecal calprotectin concentrations in healthy children aged 1–18 months. PLoS One. 2015.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25741870/)
- [Olafsdottir E. et al. Faecal calprotectin levels in infants with colic, healthy infants, parents, and food allergy. Acta Paediatr. 2002.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11883816/)
- [Tibble J. A. et al. High prevalence of NSAID enteropathy as shown by a simple faecal test. Gut. 1999.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10446103/)
- [Wildt S. et al. Metabolic and inflammatory markers in microscopic colitis. Scand J Gastroenterol. 2007.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17613928/)
- [Labaere D. et al. Comparison of six different calprotectin assays for detection of inflammatory bowel disease. Clin Chem Lab Med. 2014.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24695029/)
- [Whitehead S. J. et al. Between-assay variability of faecal calprotectin ELISA kits. Ann Clin Biochem. 2013.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23129721/)
- [Viganò M. et al. Home monitoring of faecal calprotectin in inflammatory bowel disease: a validation study. Dig Liver Dis. 2018.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29555231/)
- [Schoepfer A. M. et al. Fecal calprotectin correlates more closely with tubular adenomas than with hyperplastic polyps or colorectal cancer. Am J Gastroenterol. 2010.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19756002/)
- [Tibble J. A. et al. Faecal calprotectin and faecal occult blood tests in diagnosis of colorectal cancer and adenoma. Gut. 2001.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11511563/)
- [Bodelier A. G. et al. Fecal calprotectin in diverticular disease: a marker of disease activity? World J Gastroenterol. 2014.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25152599/)
- [Ertekin V. et al. Fecal calprotectin concentration in celiac disease. J Clin Gastroenterol. 2010.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20142759/)
- [Sipponen T. et al. Correlation of faecal calprotectin and lactoferrin with endoscopic score for Crohn disease and histology. Aliment Pharmacol Ther. 2008.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18705649/)
- [Kane S. V. et al. Fecal lactoferrin is a sensitive and specific marker in identifying intestinal inflammation. Am J Gastroenterol. 2003.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12818275/)
- [Lamb C. A. et al. British Society of Gastroenterology consensus guidelines on management of inflammatory bowel disease in adults. Gut. 2019.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31562236/)
- [Røseth A. G. et al. Assessment of the neutrophil dominating protein calprotectin in feces: a methodologic study. Scand J Gastroenterol. 1992.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1411288/)
- [Ton H. et al. Improved assay for fecal calprotectin. Clin Chim Acta. 2000.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10686311/)
- [D’Amico F. et al. International consensus on the use of biomarkers in inflammatory bowel disease. Lancet Gastroenterol Hepatol. 2023.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36773619/)